تنش میان پاکستان و افغانستان در ماه‌های اخیر از سطح اختلافات سیاسی عبور کرده و به مرحله درگیری‌های مرزی، حملات نظامی و اتهام‌های امنیتی متقابل رسیده است؛ وضعیتی که ساختار امنیتی جنوب آسیا را دگرگون کرده و مرزهای شرقی ایران را در معرض بی‌ثباتی قرار داده است. هم‌زمان، چین با میانجی‌گری فعال، هند با افزایش نفوذ غیرمستقیم و آمریکا و ترکیه با حضور امنیتی پراکنده، هر یک در پی شکل‌دادن به نظم جدیدی در افغانستان هستند. این رقابت چندلایه، فرصت‌ها و تهدیدهای تازه‌ای برای ایران ایجاد کرده است. ایران در شرایط فشارهای ژئوپلیتیک و محدودیت‌های دریایی، نیازمند راهبردی است که از این بحران برای افزایش عمق راهبردی، ایجاد مسیرهای زمینی جایگزین و تثبیت نقش منطقه‌ای خود بهره ببرد. این گزارش چارچوبی برای چنین راهبردی ارائه می‌کند.

«جنسِ واکنش اخیر ایران به تجاوز تروریست‌های آمریکایی و حمله آن‌ها به جزیره لارک، بسیاری از محافل غربی را شوکه کرده است. ایران در فاصله‌ای بسیار کم پس از تجاوز دشمن، با حجم آتش بالا، پایگاه‌ها و منافع آمریکا را هدف گرفت و البته که ضربات ایران از بخش‌های مختلف کشورمان بر قلب دشمن فرود آمدند. این یعنی ایران از نظر تسلیحاتی و توان عملیاتی، در بالاترین سطح آمادگی است.»

در نظم جهانی که به‌سرعت از تک‌قطبی به چندقطبی در حال گذار است، سازمان همکاری شانگهای به یکی از ارکان بازتعریف هندسه قدرت در اوراسیا تبدیل شده و عضویت جمهوری اسلامی ایران در این پیمان، فراتر از یک اقدام دیپلماتیک، تصمیمی راهبردی برای کاهش وابستگی به غرب، تنوع‌بخشی به شرکای تجاری و قرارگرفتن در مسیر اصلی کریدور‌های انرژی و ترانزیت قرن بیست‌ویکم محسوب می‌شود. بااین‌حال، بهره‌گیری از ظرفیت‌های این بلوک عظیم اقتصادی و امنیتی، بدون سرمایه‌گذاری جدی در پروژه‌های زیرساختی، دلارزدایی از مبادلات و عبور از دیپلماسی تشریفاتی، صرفاً در حد شعار‌های سیاسی باقی خواهد ماند.

سازمان همکاری شانگهای پس از ۲۵ سال فعالیت، دیگر صرفاً یک سازوکار امنیتی منطقه‌ای نیست و به‌تدریج در حال تبدیل‌شدن به بستری برای همکاری‌های اقتصادی، ترانزیتی، فناورانه و سیاسی است. افزایش شمار اعضا و متقاضیان عضویت، در کنار تلاش برای ایجاد سازوکارهای مالی مستقل، نشان می‌دهد این سازمان می‌تواند در سال‌های آینده نقشی مهم‌تر در شکل‌دهی به نظم چندقطبی ایفا کند.

تحولات هفته گذشته بار دیگر نشان داد که تقابل ایران و آمریکا صرفاً در میدان نظامی خلاصه نمی‌شود و هم‌زمان ابعاد سیاسی، اقتصادی، دیپلماتیک و رسانه‌ای آن نیز در حال تشدید است. در این میان، پاسخ نظامی ایران، تحولات اجلاس شانگهای و تداوم مقاومت در فلسطین و لبنان، مجموعه‌ای از تحولات را رقم زده که می‌تواند بر معادلات آینده منطقه تأثیرگذار باشد.

«کانادا چندین دهه است که دوست و متحد ثابت دولت آمریکا است. در واقع، کانادا در بسیاری از معادلات اقتصادی، سیاسی، امنیتی، بین‌المللی و راهبردی، همسو با دولت آمریکا جهت‌گیری داشته است. حال وقتی آمریکا با تشدید جنگ تجاری علیه کانادا، حتی به متحد خود رحم نمی‌کند، باید از خود بپرسیم چه دلیلی وجود دارد که باور کنیم یک‌چنین دولتی، با صِرف فعال‌سازی دیپلماسی، به منافع ایران احترام خواهد گذاشت؟»

گرینلند دیگر صرفاً جزیره‌ای یخ‌زده و دورافتاده در شمال اقیانوس اطلس نیست؛ بلکه به یکی از مهم‌ترین نقاط رقابت استراتژیک قدرت‌های بزرگ تبدیل شده است. منابع معدنی کمیاب، مسیرهای دریایی قطبی، موقعیت نظامی و زیرساخت‌های ارتباطی، این جزیره را به حلقه‌ای مهم در رقابت آمریکا و چین برای شکل‌دهی به نظم آینده جهان تبدیل کرده است.

کاهش حمایت آمریکا از نیروهای پیشمرگه، اقلیم کردستان را با ضرورت بازتعریف روابط امنیتی و سیاسی خود مواجه کرده است؛ مسیری که در کوتاه‌مدت از لابی‌گری در واشنگتن و همکاری با اروپا آغاز می‌شود و در میان‌مدت می‌تواند به نزدیکی محتاطانه‌تر با بغداد، تهران و آنکارا منجر شود.