اجلاس سران کشورهای ترک زبان در استانبول

 هشتمین اجلاس سران شورای همکاری کشورهای ترک‌‌زبان به میزبانی ترکیه، با موضوع «فناوری‌های سبز و شهرهای هوشمند در عصر دیجیتال» در جزیره دموکراسی و آزادی استانبول برگزار شد. در این نشست، روسای جمهور کشورهای ترکیه، آذربایجان، قزاقستان،  قرقیزستان،  ازبکستان، به عنوان کشورهای عضو و  مجارستان و ترکمنستان به عنوان کشورهای ناظر حضور یافتند.

اردوغان با اشاره به گسترش و تقویت همکاریها در زمینه تجارت زمینی، دریای و هوایی، تاسیس سیستم دفاع غیرنظامی برای مقابله با حوادث طبیعی میان این کشورها را پیشنهاد کرد. وی همچنین حمایت این شورا در راستای کاهش انزوا و تحریم تُرک‌های قبرس را خواستار شد.

الهام علی‌اف هم با اشاره به همبستگی ترکیه با آذربایجان از آغاز تا پایان جنگ دوم قره‌باغ تصریح کرد: امروز میان کشورهای جهان تُرک یک چشم‌انداز مشترک وجود دارد. با افتتاح گذرگاه زنگزور، برای تمام منطقه در زمینه حمل‌و‌نقل و تدارکات امکانات بسیار بزرگ فراهم خواهد شد. گذرگاه زنگزور جهان تُرک را به یکدیگر و ما را نیز به اروپا متصل خواهد کرد.

در این نشست سند چشم‌انداز سال 2040 جهان تُرک به تصویب رسید. عنوان شورای تُرک به «سازمان حکومت‌های ترک» تغییر یافت. اردوغان «نشان عالی جهان تُرک» را به مناسبت پیروزی قره‌باغ به نمایندگی از این شورا به الهام علی‌اف تقدیم کرد. ساختمان دبیر‌کل شورای همکاری کشورهای ترک ‌زبان با حضور رئیس جمهور ترکیه و دیگر سران کشورهای عضو و ناظر در سلطان احمد استانبول افتتاح شد.

 یک هفته قبل از این نشست ششمین نشست وزرای آموزش و چهارمین نشست شورای علمی دانشگاهی کشورهای عضو شورای تُرک  در استانبول برگزار ‌شد. همچنین نخستین نشست دادستان‌ های ارشد کشورهای عضو شورای همکاری کشورهای ترک‌ در باکو برگزار گردید.

شکل گیری اتحاد بین کشورهای ترک زبان یکی از اهداف ترکیه برای نفوذ در حوزه های پیرامونی بوده است. هر چند که ترکیه از بعد فرهنگی توانست به اهدافی دست یابد اما از بعد سیاسی و اقتصادی راهبرد مدنظر آنها محقق نشد. حتی همراهی با غرب  و نقش تسهیل کننده ترکیه برای پیش­ برد سیاست­ های غرب در این مناطق به خصوص آسیای مرکزی به دلیل حضور پررنگ روسیه و عدم همراهی برخی از این کشورها با ترکیه، دچار مشکلاتی گردید. حال ترکیه به دلیل نقش فعال در آزاد­سازی قره باغ و اتصال جهان ترک به این کشور از طریق گذرگاه زنگذور امیدوار است این شورا به عنوان یکی از نهادهای مهم تاثیر گذار در منطقه و حتی جهان به رهبری این کشور تبدیل شود.

جدای از میزان تاثیرگذاری این شورا در مباحث منطقه ­ای و بین ­المللی، اردوغان بیشتر به دنبال استفاده سیاسی و تبلیغاتی گسترده از این شورا بوده و به دنبال کسب امتیازات بیشتر با استفاده از این کارت، در آسیای میانه و قفقاز است، تا بتواند در برخی مسائل منطقه­ای و بین ­المللی، از حمایت سیاسی سران این کشورها برخوردار شود. حتی تجارت و همکاری های اقتصادی میان اعضا که از مهمترین اهداف این شورا است ، هنوز صورت نگرفته و یا ناچیز بوده، لذا شورای همکاری به لحاظ کیفیت توسعه  چندانی نداشته و بیشتر یک باشگاه نمایشی است .

هر چند که کشور آذربایجان نسبت به ایفای نقش رهبری ترکیه به اصطلاح برادر بزرگی این کشور حساسیتی ندارد، اما بقیه کشورها در این خصوص حساس بوده و از ایفای نقش پیشگامی ترکیه خرسند نخواهند بود. ترکمنستان از جمله کشورهایی است که سیاست بی­طرفی را درپیش گرفته و برای اولین بار به اصرار اردغان در این نشست به عنوان عضو ناظر حضور یافت. ازبکستان هم پس از 17 سال در سال 2018 تصمیم به شرکت در این شورا گرفت.

یکی از موضوعات مهم اجلاس استانبول، رسمیت بخشیدن به ساختار اداری این سازمان است. با وجود اینکه این سازمان سال‌ ها قبل تاسیس شد اما سازماندهی تشکیلاتی چندانی ندارد و اکنون به تدریج زیرمجموعه‌های اداری آن شکل می‌گیرد، که می تواند آغاز حرکت منسجم اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی "سازمان کشورهای ترک" باشد.