انتخابات پارلمانی عراق 2025

عراق از نظر جغرافیایی، اقتصادی، و فرهنگی برای ایران اهمیت زیادی دارد.  همسایه غربی ایران است و روابط مرزی و امنیتی میان دو کشور بسیار حساس است. این کشور دارای منابع نفتی و گازی است که برای ایران فرصت‌های اقتصادی ایجاد می‌کند. عراق از نظر مذهبی برای ایران بسیار مهم است، روابط سیاسی میان دو کشور تأثیر زیادی بر ثبات منطقه‌ای دارند. همکاری‌های دو جانبه در زمینه‌های نظامی و امنیتی به تقویت توان دفاعی ایران کمک می‌کند.باتوجه به اهمیت این کشوردرخصوصانتخابات پارلمانی اخیرعراق مصاحبه‌ای را با جناب آقای ایوب منادی، (کارشناس ارشد مسائل سیاسی) انجام داده‌ایم که به شرح ذیل می‌باشد:

۱- اهمیت انتخابات پارلمانی عراق ۲۰۲۵ راشما چگونه ارزیابی می‌کنید؟

کمتر کسی در این نکته تردید دارد که انتخابات این دوره عراق از اهمیت کم‌سابقه‌ای برخوردار بود. از سویی در عراق نظام پارلمانی حاکم است و اکثر مناصب عالی حکومتی به صورت مستقیم و غیرمستقیم مشروعیت خود را از این انتخابات و پارلمان برآمده از آن اخذ می‌کنند؛ در نتیجه این انتخابات ابتدای فرایند انتخاب / انتصاب مقامات ارشد بغداد در حوزه سیاسی، اجرایی، امنیتی، نظامی و... است.

از سوی دیگر معادلات منطقه باعث اهمیت دوچندان این انتخابات شده و می‌تواند به نوعی «نقطه ثقل» شکل‌گیری نظم نوین منطقه‌ای باشد. علاوه بر این دو مسأله، رویکرد‌های دولت فعلی ایالات متحده و نماینده ویژه ترامپ در امور عراق – که اخیراً توسط ترامپ منصوب شد - باعث اهمیت مضاعف این انتخابات شده؛ زیرا واشنگتن می‌خواهد قاعده کلی و مبنای سیاست در عراق طی دو دهه اخیر (یعنی موازنه میان تهران و واشنگتن) را بر هم بزند.

در همین راستا، تمرکز این برآورد بر انتخاب نخست وزیر و برنامه‌های دولت آینده است.

انتخابات پارلمانی عراق در تاریخ۱۱نوامبر ۲۰۲۵ (۲۰ آبان ۱۴۰۴) برگزار شد و با توجه به پیچیدگی‌های سیاسی، اقتصادی و اجتماعی این کشور، یکی از حساس‌ترین و تاثیرگذارترین فرآیند‌های سیاسی در دهه اخیر به شمار می‌رود.

این انتخابات نه تنها تعیین‌کننده ترکیب مجلس نمایندگان (۳۲۹کرسی) بود، بلکه شاخصی برای ارزیابی سطح مشارکت عمومی، مشروعیت نهاد‌های انتخاباتی و توانایی جریان‌های سیاسی در مدیریت رقابت‌های داخلی و تعامل با بازیگران خارجی محسوب می‌شود.

فرآیند انتخابات در شرایطی برگزار شد که شکاف‌های درون شیعی و اهل سنت و مشکلات اقلیم کردی، بی اعتمادی عمومی نسبت به ساختار‌های دولتی، فشار‌های اقتصادی و رقابت‌های منطقه‌ای، فضای انتخاباتی را پیچیده کرده بود. در این میان، حضور یا عدم حضور جریان مقتدی صدر، نقش کانونی در مشروعیت سیاسی و رقابت‌های انتخاباتی ایفا کرد.

۲- تفاوت‌های انتخابات اخیر پارلمانی عراق با ادوار گذشته چگونه می‌باشد؟

انتخابات پارلمانی اخیر عراق از جهات متعددی با دوره‌های پیشین تمایز داشت و مجموعه‌ای از عوامل سیاسی، اجتماعی و امنیتی در آن دخیل بودند. مهم‌ترین مؤلفه‌های این تفاوت عبارت‌اند از:

۱. تحریم انتخابات توسط جریان صدر

یکی از شاخص‌ترین رویداد‌های این دوره، تصمیم جریان صدر به رهبری سید مقتدی صدر برای تحریم کامل انتخابات بود. جریان صدر که در انتخابات گذشته (انتخابات پارلمانی ۲۰۲۱)، ۷۳ کرسی به دست آورد و به بزرگ‌ترین فراکسیون پارلمان تبدیل شده بود، به دلیل اختلافات شدید درون‌ساختاری و شکاف‌های سیاسی، از صحنه سیاسی کناره گرفت. این کنارگیری سیاسی همچنان ادامه یافت و جریان صدر، ضمن عدم مشارکت در انتخابات پارلمانی اخیر، این انتخابات را تحریم کرد. برخی احزاب شیعه و حتی رقبای دیرینه صدر، از جمله نوری المالکی، بار‌ها تلاش کردند او را به مشارکت در انتخابات بازگردانند که این امر به نتیجه نرسید.

این کناره‌گیری پیامد‌های مهمی داشت: بسیاری از تحلیل‌ها پیش‌بینی می‌کردند که عدم مشارکت صدری‌ها موجب کاهش مشارکت مناطق شیعه بین ۶ تا ۱۰ درصد خواهد شد.

پس از شروع رأی گیری‌ها و مشارکت حداکثری اهل سنت و کرد‌ها در انتخابات برای کسب کرسی‌های بیشتر با توجه به عدم حضور جریان صدر، در ساعات پایانی رأی‌گیری، مقتدی صدر با انتشار پیامی از هواداران خواست وارد حوزه‌ها شوند، اما «رأی باطله» بدهند؛ اقدامی که نشان از آگاهی او نسبت به شکست راهبرد تحریم داشت.

۲. ظهور محمد شیاع السودانی به‌عنوان پدیده انتخاباتی

از ویژگی‌های برجسته این دوره، مطرح‌شدن نخست‌وزیر فعلی، محمد شیاع السودانی، به‌عنوان چهره‌ای اثرگذار و تعیین‌کننده بود. این نکات باعث برجسته‌شدن او شد:

• السودانی پیش‌تر چهره‌ای کم‌سابقه در سطح بالای قدرت بود و عمدتاً در سطح معاون وزیر یا دوره‌های کوتاه مدیریتی حضور داشت.

• او در طول دوره نخست‌وزیری خود با پروژه‌های عمرانی، تثبیت نرخ ارز و ایجاد فضای امید اجتماعی، توانست جایگاه اجتماعی قابل توجهی کسب کند.

• لیست انتخاباتی او شامل ۵۳ نماینده فعلی پارلمان، چندین وزیر و شخصیت‌های سنی، شیعه و حتی چهره‌های لیبرال بود؛ ترکیبی که او را به یک «پدیده انتخاباتی» بدل کرد.

۳. پیامد‌های ژئوپلیتیک انتخابات

انتخابات عراق تنها یک رویداد داخلی نیست؛ بلکه پیام‌هایی مهم برای کشور‌های منطقه دارد. مواردی چون:

• روابط بغداد با تهران و آنکارا و سایر کشور‌های منطقه؛

• مدیریت رابطه پیچیده با آمریکا؛

• پرونده‌هایی، چون خلع‌سلاح گروه‌های مقاومت، آینده حشد الشعبی، خروج یا ادامه حضور نیرو‌های آمریکایی.

۳- جریان‌ها و بازیگران اصلی انتخابات عراق برای ما توضیح می‌دهید؟

۱. جریان‌های شیعی و ائتلاف‌های مرتبط با چارچوب هماهنگی

انتخابات ۲۰۲۵ عراق در محور شیعیان تحت تأثیر راهبرد جدید «اطار التنسیقی» یا چارچوب هماهنگی قرار گرفت. اگرچه این چارچوب در اصل بر ائتلاف واحد تأکید می‌کرد، اما با هدف افزایش شانس پیروزی، تصمیم بر آن شد که گروه‌های عضو، در قالب فهرست‌های جداگانه وارد رقابت شوند و پس از انتخابات دوباره گرد یک ائتلاف واحد جمع شوند.

مهم‌ترین فهرست‌های شیعی عبارت‌اند از:

الف) ائتلاف «آبادانی و توسعه» – فهرست محمد شیاع السودانی

این ائتلاف، محوری‌ترین و پرقدرت‌ترین فهرست شیعی بود که به‌صورت مستقیم زیر نظر شخص نخست‌وزیر تشکیل شد. ویژگی‌های آن:

- حضور ۵۳ نماینده فعلی پارلمان در فهرست السودانی؛ حضور چند وزیر کابینه از جمله وزیر کار (محمد الاسدی) و وزیر مخابرات (هیام یاسری)؛ حضور شخصیت‌های برجسته از جریان بدر و حتی برخی چهره‌های اهل سنت؛ حضور برخی چهره‌های لیبرال همچون دختر ایاد علاوی؛ این ترکیب، ائتلاف او را به یکی از متنوع‌ترین فهرست‌های انتخاباتی عراق تبدیل کرد.

ب) ائتلاف «دولت قانون» – به رهبری نوری المالکی

- یکی از قدیمی‌ترین و قدرتمندترین احزاب شیعی؛ دارای شبکه سازمانی عمیق در بغداد و جنوب عراق؛ رقیب اصلی سیاسی السودانی در چارچوب هماهنگی؛ برخوردار از پایگاه سنتی، اما با چالش رقابت مستقیم با السودانی.

ج) جریان «حکمت ملی» – به رهبری سید عمار حکیم

- با محوریت چهره شناخته‌شده سیاسی و ملی؛ لیست انتخاباتی او با حضور چهره‌هایی همچون «عمار موسی» شهردار سابق بغداد؛ از طیف‌های میانه‌رو شیعی.

د) جریان «صادقون» – وابسته به عصائب اهل الحق

- زیرمجموعه مقاومت عراق؛ سرلیست: نعیم العبودی (وزیر علوم)؛ پایگاه قدرتمند در میان نیرو‌های مقاومت و برخی مناطق جنوب.

هـ) سازمان بدر – سرلیستی محمد سالم غبان

- از قدیمی‌ترین شاخه‌های مقاومت و یکی از بازیگران نظامی- سیاسی قدرتمند؛ حضور گسترده در بغداد و استان‌های جنوبی.

و) جریان «اِبشر یا عراق» – به رهبری شیخ همام حمودی

- وابسته به مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق؛ یک جریان کهنه‌کار با سابقه سیاسی طولانی.

ز) جریان «حقوق» – مرتبط با کتائب حزب‌الله

- سرلیست: حسین مونس؛ یکی از فهرست‌های نوظهور، اما با پشتوانه قوی امنیتی- میدانی.

ح) جریان «خدمات» – مرتبط با کتائب امام علی

با پایگاه اجتماعی خاص در مناطق شیعی و تمرکز بر خدمات شهری

ط) ائتلاف «اساس العراقی» – به رهبری محسن المندلاوی

- نایب‌رئیس سابق پارلمان؛ یکی از فهرست‌های میانه‌رو با ترکیب تکنوکرات‌ها و جوانان.

این مجموعه، مهم‌ترین اجزا و شاخه‌های منشعب از چارچوب هماهنگی بودند که به‌صورت جداگانه وارد رقابت شدند تا پس از انتخابات مجدداً با یکدیگر متحد شوند.

۲. جریان‌های اهل سنت

انتخابات ۲۰۲۵ عراق برای اهل‌سنت پس از سال‌ها پراکندگی، شاهد رقابت چهار فهرست عمده بود:

الف) ائتلاف «تقدم» – به رهبری محمد الحلبوسی

- بزرگ‌ترین و منسجم‌ترین جریان سنی؛ پایگاه قوی در الانبار، بغداد و نینوی؛ رقابت جدّی با شیعیان در برخی مناطق مختلط.

ب) ائتلاف «عزم» – به رهبری مثنی السامرائی

- پایگاه قابل توجه در صلاح‌الدین و الانبار؛ یکی از رقبای سنتی الحلبوسی.

ج) ائتلاف «سیادة» – به رهبری خمیس الخنجر

- دارای شبکه مالی و ارتباطات منطقه‌ای گسترده؛ نفوذ زیاد در نینوی و مناطق پیرامونی.

د) ائتلاف «الحسم الوطنی» – به رهبری ثابت العباسی

۳. جریان‌های کردی

کرد‌ها این دوره نیز با همان الگوی سنتی انتخاباتی ظاهر شدند:

الف) حزب دموکرات کردستان (KDP)

- به رهبری مسعود بارزانی؛ پایگاه اصلی در اربیل و دهوک.

ب) اتحادیه میهنی کردستان (PUK)

- به رهبری بافل طالبانی؛ پایگاه اصلی در سلیمانیه.

ج) ائتلاف «موضع ملی»

د) حزب «نسل جدید»

- جریانی نوظهور و منتقد سیاست سنتی اربیل- سلیمانیه.

۴- نتایج اولیه انتخابات، چگونه بودو آیا تحریم جریان صدر اثری داشت؟

۱. مشارکت مردمی؛ یکی از شگفتی‌های انتخابات

پیش از برگزاری انتخابات ۲۰۲۵، گمانه‌زنی‌ها و نظرسنجی‌ها تقریباً بر یک نکته اتفاق نظر داشتند: تحریم انتخابات از سوی جریان صدر، مشارکت عمومی را کاهش خواهد داد. اما خروجی واقعی انتخابات، برخلاف انتظارِ تحلیلگران، نشان داد که نه‌تنها مشارکت کاهش نیافت، بلکه در بسیاری از مناطق افزایش داشت.

۲. مشارکت در انتخابات «خاص» و «عام»

در عراق، انتخابات در دو مرحله برگزار می‌شود:

الف) انتخابات خاص (نیرو‌های نظامی، امنیتی، آوارگان و کارکنان نهاد‌های ویژه).

مشارکت در ۲۰۲۱: ۶۴%

مشارکت در ۲۰۲۵: ۸۲%

این جهش ۱۸درصدی نشان‌دهنده تحرک قابل توجه نیرو‌های نظامی و اداری بود؛ نیرو‌هایی که نقش مهمی در جهت‌دهی سیاسی مناطق حساس دارند.

ب) انتخابات عام (اصلی (مشارکت مردم عادی در سراسر عراق در ۲۰۲۱: حدود ۴۲ درصد.

مشارکت مردم عادی در سراسر عراق در ۲۰۲۵: حدود ۵۶ درصد.

یعنی ۱۴درصد افزایش؛ رشدی که در ششمین دوره انتخابات پارلمانی عراق بی‌سابقه است.

۳. تضاد میان پیش‌بینی‌ها و واقعیت

تحریم جریان صدر، به‌طور منطقی باید مشارکت مناطق شیعه را کاهش می‌داد. اما چنین نشد. در بسیاری از استان‌های مختلط (بغداد، دیالی، بابل، نینوی) اهل سنت با تمام توان پای صندوق‌ها آمدند. برخی گروه‌های سنی با خرید کارت‌های بایومتریک شیعیان و امحای آنها تلاش کردند رأی شیعیان را کاهش دهند. این مسئله موجب حس خطر در میان گروه‌های شیعی شد. به همین دلیل، شیعیان- با نبود صدری‌ها- به شکل فعال پای صندوق آمدند تا توازن کرسی‌ها به زیان آنان تغییر نکند.

لازم به ذکر است در انتخابات اخیر، شاهد افزایش مشارکت در مناطق سنی و کردی بودیم. در مناطق کردی، استان‌های (دهوک، اربیل، سلیمانیه) بالاترین نرخ مشارکت کشور را نسبت به جمعیت ثبت کردند. دلایل: ۱- رقابت شدید بین حزب دمکرات و اتحادیه میهنی ۲- تلاش برای تثبیت جایگاه اقلیم ۳- نگرانی از کاهش سهم کرد‌ها در پارلمان. در مناطق سنی نیز استان‌های (الانبار، نینوی و صلاح‌الدین) با حضور سنگین عشایر، شبکه‌های مالی و حمایت خارجی، بیشترین رشد مشارکت را داشتند.

مشارکت در مناطق شیعه نیز یک پدیده خلاف انتظار بود. نمونه مهم آن استان نجف بود. مشارکت ۲۰۲۱ (با حضور صدری‌ها): ۴۱٪ مشارکت ۲۰۲۵ (بدون صدری‌ها): ۴۲٪ یعنی حتی یک درصد افزایش یافته است. این امر داده نشان داد که غیبت جریان صدر نه‌تنها بدنه شیعه را منفعل نکرد، بلکه باعث تحرک گروه‌های کوچک‌تر شیعه شد. این گروه‌ها، فضای خالیِ به‌جا‌مانده از صدری‌ها را فرصتی برای کسب کرسی‌های جدید دیدند.

در ساعات پایانی انتخابات، صدر اعلام کرد که به حوزه‌ها بروید، اما رأی باطله بدهید. این پیام دو معنا داشت:

۱- پذیرش شکست راهبرد تحریم؛

۲- تلاش برای حفظ چهره اجتماعی.

با دعوت به رأی باطله، صدر عملاً به دنبال مصادره این پیام بود که ما مشارکت کردیم، اما مشروعیت کسی را تأیید نکردیم. اما این تاکتیک نتوانست تصویر شکست تحریم را از بین ببرد و بسیاری از ناظران او را یکی از بزرگ‌ترین بازندگان انتخابات ۲۰۲۵ معرفی کردند.

۵- برآورد شما از مجموع کرسی‌ها چگونه است؟

براساس نتایج اولیه، تعداد کرسی‌های کسب شده توسط نیرو‌های سیاسی بر اساس نظام تقسیم‌بندی مذهبی ـ قومیتی بصورت فهرستی به شرح ذیل است:

شیعه: ۱۸۷ کرسی

گروه‌های شیعه نظیر الاعمار والتنمیه، دولة القانون، الصادقون و سایر احزاب و سازمان‌ها مجموعا ۱۸۷ کرسی دارند.

اهل سنت: ۷۷ کرسی

گروه‌های اهل سنت نظیر تقدم، عزم، سیادة و دیگر احزاب اهل سنت مجموعا ۷۷ کرسی دارند.

کردها: ۵۶ کرسی

گروه‌های کرد مانند حزب دموکرات کردستان، اتحادیه میهنی، جریان الموقف و دیگر گروه‌ها مجموعا ۵۶ کرسی دارند.

گروه‌های دیگر:

در کنار این گروه‌ها، چندین گروه کوچک‌تر مثل ابشریاعراق، سومریون، و تحالف‌صلاح الدین هم حضور دارند که هر کدوم تعداد کمتری کرسی دارن.

مجموع: ۳۲۹ کرسی.

۶-اطار تنسیقی و سودانی را چطور ارزیابی می‌کنید؟

در آغاز دوره نخست‌وزیری محمد شیاع السودانی، چارچوب هماهنگی (اطار التنسیقی) برای حمایت از او دو شرط اساسی تعیین کرد:

۱- تشکیل‌ندادن حزب سیاسی

السودانی تعهد داد که در دوران نخست‌وزیری:

• هیچ حزب یا جریان سیاسی جدیدی تأسیس نکند؛

• از یک حزب خاص حمایت نکند؛

• و از ظرفیت‌های دولتی برای ایجاد پایگاه سیاسی استفاده نکند.

۲- نامزد نشدن برای نخست‌وزیری در دور بعد

او پذیرفت که پس از پایان دوره نخست وزیری خود، نامزد نخست‌وزیری برای دور بعدی نشود.

این شروط برای جلوگیری از تبدیل‌شدن او به رقیب داخلی در میان احزاب شیعی بود، اما در عمل، هر دو شرط نقض شد و السودانی برخلاف تعهد خود به ائتلاف هماهنگی (اطار التنسیقی)، نه‌تنها حزب سیاسی تأسیس کرد، بلکه در سراسر عراق شبکه‌های اجتماعی و سیاسی گسترده‌ای ایجاد نمود:

- السودانی یک حزب به‌نام «طَیّار الفراتین» تأسیس کرد و شروع به شبکه‌سازی گسترده در سراسر عراق کرد تا حدی که ۵۳ نماینده فعلی پارلمان، چندین وزیر کابینه، چهره‌های شیعه، سنی و لیبرال به فهرست انتخاباتی او پیوستند.

- همچنین سودانی برای دور بعد (یعنی انتخابات اخیر پارلمانی) به‌صورت علنی وارد رقابت شد و تبلیغ چهره خود، تثبیت نفوذ در استان‌ها و مدیریت پروژه‌های بزرگ عمرانی همه نشان داد که او عملاً در پی تمدید نخست‌وزیری است.

۷- چه سناریو‌هایی برای تشکیل دولت عراق دارید؟

سناریوی اول: ائتلاف سودانی با کرد‌ها و اهل سنت و جذب بخشی از اطار تنسیقی

ائتلاف آبادانی و توسعه به رهبری محمد شیاع السودانی با تضمین دور دوم نخست وزیری سودانی تکوین یافته است.

السودانی به خوبی می‌داند که بقاء در قدرت مستلزم گذار از جایگاه یک مدیر صرفاً اجرایی و منتخب احزاب، به جایگاه یک رهبر سیاسی برخوردار از پایگاه رأی و مشروعیت مردمی است.

یکی از شواهد این ادعا ساختار ائتلاف السودانی به عنوان یک چتر سیاسی بزرگ و ناهمگون است که برای جذب آرای طیف‌های مختلف از ایاد علاوی نماد سکولاریسم ملی گرای عربی تا فالح الفیاض و احمد الاسدی دو چهره برجسته و نمادین حشدالشعبی و حنان الفتلاوی چهره جنجالی جدا شده از اردوگاه مالکی و نصیف الخطابی استاندار تکنوکرات و محبوب کربلا را در بر می‌گیرد. پیام این تنوع در ائتلاف سازی این است که سودانی خود را محصور در یک جناح نمی‌بیند و در پی خلق هویتی میانه‌رو، ملی و خدمت محور است.

بر اساس برخی گزارش‌ها سودانی، در مذاکرات پشت پرده با آمریکا موافقت کاخ سفید را برای تمدید دوره دوم حکومت خود جلب کرده است و در مقابل متعهد به اجرای برنامه‌هایی برای اعاده کامل هژمونی نخست وزیر بر نهاد‌های امنیتی، برخورد با گروه‌های مقاومت خارج از کنترل دولت و فاصله گیری تدریجی از محور ایران شده است.

این برنامه البته می‌تواند حمایت‌های بین المللی را برای او تضمین کند، اما ناگزیر او را در مسیر یک برخورد تمام عیار با کانون‌های قدرت سنتی در صحنه سیاسی شیعه و در رأس آن نوری المالکی قرار خواهد داد.

سناریوی دوم: ائتلاف سازی نوری مالکی و تشکیل دولت

در مقابل طرح سیاسی مرتبط با محمد شیاع السودانی، رویکرد نوری المالکی قرار دارد. این ائتلاف که هویت آن با سابقه سیاسی و رهبری مالکی گره خورده است، بر الگوی سنتی سیاست‌گذاری در عراق تکیه دارد. در این چارچوب، مدیریت عرصه سیاست نه از طریق تقسیم مستقیم قدرت، بلکه از طریق تأثیرگذاری ساختاری و کنترل غیرمستقیم بر سازوکار‌های اجرایی دنبال می‌شود.

این جریان در طول زمان به مجموعه‌ای سازمان‌یافته تبدیل شده و قدرت آن بیش از آنکه بر تعداد کرسی‌های انتخاباتی استوار باشد، بر حضور گسترده در لایه‌هایی از حکومت مبتنی است؛ شبکه‌ای که در دوره نخست‌وزیری مالکی شکل گرفت و تا امروز استمرار یافته است. چنین ظرفیتی به او امکان می‌دهد که حتی در نقش اپوزیسیون نیز در روند‌های حکومتی تأثیر بگذارد، تصمیمات را تعدیل کند یا در چینش مدیریتی نقش‌آفرینی داشته باشد.

یکی از الگو‌های رفتاری شناخته‌شده درباره المالکی، حمایت اولیه از نخست‌وزیران هم‌جناح و سپس فاصله‌گیری تدریجی از آنان در صورت بروز اختلافات سیاسی است؛ الگویی که پیش‌تر در دوره حیدر العبادی دیده شد و در دولت سودانی نیز، مالکی که در به قدرت رسیدن وی نقشی جدی داشت، اکنون با مشاهده تلاش‌های سودانی برای استقلال بیشتر، درون ائتلاف «چارچوب هماهنگی» نسبت به برخی رویکرد‌های او انتقاد دارد لذا به دنبال تشکیل دولت در آینده با ایجاد برخی ائتلاف‌ها خواهد بود.

نکته: دو جریان صادقون (وابسته به عصائب اهل الحق) و عراق مقتدر (وابسته به سازمان بدر) که دارای پایگاه اجتماعی قابل توجه در میان نیرو‌های مقاومت و الحشدالشعبی هستند، با کسب سهم اثرگذار از کرسی‌های پارلمان، می‌توانند به قطبی مستقل در سیاست شیعی عراق بدل شوند. قرار گرفتن آنها در کنار هر یک از دو محور یادشده (السودانی یا المالکی) می‌تواند توازن داخلی در چارچوب هماهنگی را به سود آن جریان تغییر دهد.

سناریوی سوم: نخست‌وزیری چهره‌ای ثالث

الگو و سناریوی سوم مطرح در خصوص نخست‌وزیری عراق این است که در چهار دوره قبل، معمولاً کسی بر کرسی نخست وزیری تکیه زده است که تا روز انتخابات حتی خودش هم این تصور را نمی‌کرده است. این قاعده طی ۱۱ سال گذشته در خصوص نخست وزیری السودانی، عبدالمهدی، الکاظمی و العبادی صادق بوده است. سرنوشت این الگو‌های رقیب سیاست‌ورزی را رقم خواهد زد و موازنه قوا را برای سال‌های آینده بازتعریف خواهد کرد.

نتایج این قمار بزرگ می‌تواند عراق را به سمت یکی از سه سناریوی اصلی رهنمون کند:

افزایش پراکندگی و بن‌بست مزمن: هیچ یک از پروژه‌ها به موفقیت قاطع دست نمی‌یابد و پارلمانی متکثّرتر و پراکنده‌تر از گذشته شکل می‌گیرد که به فرآیند تشکیل دولتی طولانی، فرسایشی و استقرار دولتی حتی شکننده‌تر از گذشته می‌انجامد.

ظهور یک مرکز قدرت جدید: قمار السودانی به ثمر می‌نشیند و او با چانه زنی و جلب کرد‌ها و سنی‌ها، موفق به تشکیل ائتلاف فراگیر میانه‌رو‌ها و تکنوکرات‌ها شده و جریان‌های رادیکال و سنتی را به حاشیه می‌راند.

احیای نظم قدیم و تثبیت دولت در سایه: پروژه‌های استقلال‌طلبانه شکست می‌خورند و نوری المالکی و متحدانش موفق می‌شوند نخست‌وزیری ضعیف و تک‌دوره‌ای (قاسم الاعرجی، لیث الخزعلی و افراد کم قدرت دیگر) را بر مسند قدرت بنشانند و الگوی قدرت متمرکز در دستان رهبران احزاب را برای دوره‌ای دیگر تثبیت کنند.

سرنوشت عراق در گرو نتیجه این رقابت‌ها پیچیده است؛ رقابتی که مشخص خواهد کرد آیا این کشور به سوی شکلی نوین از ثبات، تداوم هرج و مرج مدیریت‌شده، یا یک بحران ساختاری عمیق‌تر گام برخواهد داشت.

۸- به نظر شما مطالبه اصلی آمریکا از نخست‌وزیر عراق چه چیزی خواهد بود؟

ایالات متحده سه خواسته کلیدی را از دولت آینده عراق مطرح کرده است؛ سه خواسته‌ای که تعیین‌کننده شکل‌گیری کابینه، سیاست‌های امنیتی و حتی آینده مقاومت عراق هستند.

مطالبه اول – خلع سلاح یا محدودسازی گروه‌های مقاومت

مهم‌ترین خواسته آمریکا، کاهش قدرت سازمان‌های مقاومت در عراق است. واشنگتن معتقد است که:

• تا زمانی که مقاومت مسلحانه در عراق فعال باشد، هیچ دستاورد سیاسیِ پایدار در بغداد حاصل نمی‌شود.

• این گروه‌ها بازوی راهبردی محور مقاومت هستند و می‌توانند نفوذ ایران را افزایش دهند.

• عملیات‌های موشکی و پهپادی علیه پایگاه‌های آمریکا، به‌طور مستقیم تهدیدی علیه حضور نظامی واشنگتن است.

لازم به ذکر است که سودانی اخیراً در پاسخ به سوال خبرنگار آمریکایی مبنی بر خلع سلاح مقاومت پاسه داده بود که خلع سلاح مقاومت تنها در صورتی ممکن است که نیرو‌های آمریکایی عراق را ترک کنند. او با این پاسخ، عملاً:

• از یک‌سو به آمریکایی‌ها پیام «همراهی مشروط» داده؛

• و از سوی دیگر بر حساسیت شیعیان درباره حشد الشعبی پا نگذاشته است.

مطالبه دوم – کاهش نفوذ ایران

آمریکا انتظار دارد:

• دولت آینده عراق روابط تهران–بغداد را «مدیریت‌شده» نگه دارد؛

• نفوذ راهبردی ایران در بغداد محدود شود؛

• روند حمایت عراق از محور مقاومت کاهش یابد.

این مطالبه، یکی از مهم‌ترین انگیزه‌های واشنگتن در شکل‌دادن به دولت آینده است.

مطالبه سوم – همراهی بغداد با رژیم تحریم‌های آمریکا علیه ایران

در سال گذشته چند بانک عراقی تحریم شدند تا خطوط انتقال دلار محدود شود و فشار اقتصادی شدیدی بر صرافی‌ها و موسسات مالی وابسته به ایران وارد شود. هدف آمریکا از این کار:

• کنترل مبادلات ارزی

• جلوگیری از دور زدن تحریم‌ها

• و افزایش هزینه‌های مالی ایران در عراق

این مسئله یکی از حساس‌ترین موضوعات داخلی عراق نیز هست، زیرا اقتصاد عراق:

• ۹۰٪ وابسته به فروش نفت است؛

• و دلار حاصل از صادرات نفت، تحت نظارت وزارت خزانه‌داری آمریکا قرار دارد.

یعنی به‌صورت عملی عراق، از منظر ارزی، استقلال مالی کامل ندارد.

۹- درپایان، برآورد و ارزیابی نهایی شما چیست؟

انتخابات پارلمانی ۲۰۲۵ عراق، در سطحی فراتر از یک رقابت داخلی، تبدیل به آوردگاهی تمام‌عیار میان محور مقاومت و محور دشمنان منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای شد؛ دشمنانی که با بسیج همه ظرفیت‌های سیاسی، رسانه‌ای، امنیتی و اقتصادی خود کوشیدند مانع از احیای وزن و نقش جریان شیعیِ مقاومت در ساختار قدرت بغداد شوند.

با این حال، نتیجه نهایی انتخابات با صراحت نشان داد که تمام این تلاش‌ها ناکام ماند و اراده ملی عراق بار دیگر بر محاسبات خارجی غلبه کرد.

ایالات متحده، رژیم صهیونیستی و مجموعه‌ای از بازیگران عربی همسو با آنها، در ماه‌های منتهی به انتخابات، راهبردی چندلایه را دنبال کردند: مدیریت روند مشارکت، تقویت گفتمان‌های ضد مقاومت، ایجاد شکاف در میان احزاب شیعه، تحریک رقابت‌های کردی و سنی و تلاش برای مهندسی افکار عمومی از طریق عملیات رسانه‌ای گسترده.

هدف روشن بود: کاهش وزن سیاسی جریان‌های مقاومت شیعی و جلوگیری از شکل‌گیری دولتی که رویکرد مستقل، منطقه‌گرا و ضد اشغالگری داشته باشد. اما آنچه در عمل اتفاق افتاد، کاملاً برخلاف این طرح‌ها بود.

افزایش مشارکت عمومی، بسیج غیرمنتظره اقشار مختلف، رأی بالای جریان‌های شیعی و شکست کامل تحریم انتخاباتی جریان صدر، همگی نشان داد که جامعه عراق نه‌تنها از تهدیدات خارجی هراسی ندارد، بلکه از موضعی فعال و مقتدر در برابر طرح‌های تفرقه‌افکنانه می‌ایستد.

این انتخابات پیام آشکاری داشت: ملت عراق تصمیم گرفته است سرنوشت خود را نه در اتاق‌های عملیات خارجی، بلکه در صندوق‌های رأی و از مسیر قدرت ملی رقم بزند.

پیروزی جریان‌های مقاومت - به‌رغم تمام فشار‌های منطقه‌ای - نشان داد که این جریان برخلاف ادعا‌های تبلیغاتی دشمنان، نه یک ساختار وابسته، بلکه امری ریشه‌دار، مردمی و برآمده از تجربیات تاریخی ملت عراق است.

حضور پایگاه اجتماعی گسترده، پذیرش نقش حشدالشعبی در امنیت ملی و اعتماد عمومی به چهره‌های مقاومتی، همگی گواه آن است که محور مقاومت در عراق «پدیده‌ای تحمیلی» نیست، بلکه بخشی از هویت سیاسی و امنیتی عراق معاصر محسوب می‌شود.

در معادلات ژئوپلیتیک منطقه، این نتیجه انتخابات دارای پیام‌های مهمی است:

- پروژه آمریکا برای مهار نفوذ مقاومت در عراق با عقب‌نشینی مواجه شده است؛ دشمنان مقاومت بار دیگر در برآورد قدرت اجتماعی شیعیان دچار خطای محاسباتی شده است؛ راهبرد «فشار برای تغییر ساختار قدرت در بغداد» عملاً شکست خورده است؛ ظرفیت مردمی مقاومت، امنیت ملی عراق را از مرحله واکنش‌پذیری به مرحله بازدارندگی فعال ارتقا داده است؛ در نهایت، انتخابات ۲۰۲۵ نه‌تنها یک پیروزی انتخاباتی، بلکه پیروزی اراده سیاسیِ ملت عراق در برابر پروژه‌های نفوذ، تفرقه و مهندسی منطقه‌ای بود.