آتش‌بسی که هرگز اجرا نمی‌شود

ساکنان نوار غزه منتظر پایان جنگ و برقراری امنیت و ثبات در این باریکه هستند، اما سنگ اندازی اسرائیل و پیچیدگی‌های اجرای توافق، هر گونه خوش بینی نسبت به دستیابی به یک موفقیت در کوتاه مدت را از بین برده است.

اخیرا در قاهره پایتخت مصر، نشست‌ها و رایزنی‌هایی در چارچوب تلاش‌های آمریکا و طرف‌های منطقه‌ای برای پیشبرد طرح دونالد ترامپ درباره غزه و برطرف کردن موانع موجود در مسیر اجرای تفاهمات مربوط به این منطقه انجام شده است. در این نشست‌ها موضوع تثبیت آتش بس، مسائل باقی مانده در مسیر اجرای توافق و سازوکار‌های مربوط به آینده نوار غزه مورد بحث و بررسی قرار گرفته است. شماری از مسئولان جنبش حماس نیز در برخی نشست‌های مشترک میان میانجی‌ها، جرد کوشنر نماینده ترامپ و نیکولای ملادینوف، نماینده عالی «شورای صلح» در پرونده غزه، حضور داشتند.

این تحرکات دیپلماتیک در حالی انجام می‌شود که رژیم صهیونیستی همچنان با ادامه نقض آتش‌بس در صدد مانع تراشی در مسیر ورود توافقات به مراحل بعدی است. در غزه، که بسیاری از ساکنانش اکنون آن را یک واحه فراموش شده می‌دانند، مردم اخبار و اطلاعات منتشر شده و حتی تمام شایعات و دروغ‌هایی که عمداً ترویج می‌شوند را از نزدیک دنبال می‌کنند و در میان همه اینها به دنبال چیزی می‌گردند که بتواند کورسوی امیدی برای آنچه در پیش است به آنها بدهد.

در هفته‌های اخیر، ایده پایان کامل جنگ تجاوزکارانه و گذار به وضعیت امنیت و ثبات، ذهن ساکنان غزه را به خود مشغول کرده است، به ویژه پس از شنیدن اخبار مربوط به توافقات حاصل شده در قاهره که شاهد دستیابی به توافق پانزده ماده‌ای بود. این امر فضایی از خوش بینی را در میان شهروندان غزه ایجاد کرد که معتقد بودند این توافق به رنج آنها که تقریباً سه سال ادامه داشته است، پایان خواهد داد. در این مدت، آنها وحشت جنگ را به گونه‌ای که هیچ ملت دیگری تجربه نکرده است، چشیده‌اند و در این مدت هزینه‌های گزافی پرداخته‌اند که از تمام هزینه‌های هفتاد و هشت سال اشغالگری گذشته فراتر رفته است.

با این حال، صرف نظر از امید به تحرکات دیپلماسی و تضمین‌هایی که برخی طرف‌ها می‌دهند، داده‌ها و شاخص‌ها به ویژه در دوره منتهی به انتخابات پارلمانی اسرائیل، خوش بینی زیادی را ایجاد نمی‌کنند. با نزدیک شدن به انتخابات اسرائیل، به نظر می‌رسد بنیامین نتانیاهو، جنایتکار جنگی و فراری از عدالت بین المللی، به شدت به دستاورد‌هایی برای کسب آرای بیشتر از سوی رأی دهندگان اسرائیلی نیاز دارد، لذا تشدید اوضاع در نوار غزه و نیز کرانه باختری حداقل برای دو ماه آینده وضعیت غالب خواهد بود و احتمال پیشرفت فقط در زمینه کمک‌های بشردوستانه وجود دارد که آن هم پوششی برای کاهش انتقادات بین المللی و سرپوش گذاشتن بر ادامه کشتار‌ها و اشغال زمین‌ها خواهد بود.

نکته مهمی که مانع از خوش بینی نسبت به بازگشت آرامش به نوار غزه می‌شود، مخالفت آشکار تل آویو با توافق قاهره و سوابق در نقض تعهدات در توافقات قبلی می‌باشد؛ مانند توافق ۱۹ ژانویه سال گذشته یا توافق ۱۰ اکتبر همان سال که شاهد نقض آشکار و صریح از سوی اسرائیل بودیم. مورد دوم به تنهایی منجر به حدود ۱۳۰۰ شهید، هزاران مجروح و گسترش مناطق تحت کنترل اسرائیل به تقریباً هفتاد درصد از مساحت این نوار غزه شد.

در بیانیه‌های اسرائیل که پس از توافق اخیر قاهره منتشر شد، مخالفت رژیم صهیونیستی با آن و رد کامل آن به طور غیرقابل انکاری آشکار شد و بر ادامه تجاوز به همه اشکال آن، به ویژه ادامه جنایات علیه شهروندان با استفاده از پهپاد‌ها یا از طریق تیراندازی و عملیات توپخانه‌ای تأکید شد. داده‌های میدانی حاکی از ساخت وساز پایگاه‌های نظامی جدید اسرائیل در نزدیکی خط زرد و برنامه زیری برای استقرار طولانی مدت ارتش صهیونیستی در این منطقه می‌باشد. متاسفانه نقض آتش بس و تجاوزات اسرائیل تبدیل به یک رویداد روزمره شده است که هیچپونه واکنش و محکومیت جدی را از سوی جامعه بین الملل و نیز سوی کشور‌های حامی و ضامن برنمی انگیزد.

مسئله دیگری که اجرای آتش بس و پیشبرد توافق قاهره را در هاله‌ای از ابهام فروبرده است، عدم شفافیت در مورد اجرای برخی از نکات طرح دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا است، طرحی که دارای اشکالات زیادی بوده و عمداً با مسائل بغرنج زیادی طراحی شده است.

اولین و پیچیده‌ترین این نکات، موضوع خلع سلاح مقاومت در نوار غزه است که اکنون به مهمترین نکته توافق آتش‌بس تبدیل شده و از نظر اهمیت و ضرورت اجرای فوری آن، از همه نکات دیگر، حتی مواردی که در مرحله اول توافق گنجانده شده بود و دشمن صهیونیستی آن را انکار می‌کرد و متعهد به اجرای بخش عمده‌ای از آن نبود، پیشی گرفته است.

در مورد خلع سلاح مقاومت، دو دیدگاه وجود دارد: دیدگاه اول که مورد قبول مقاومت است، مبتنی بر ضرورت نگهداری سلاح‌های سنگین تنها نزد یک طرف فلسطینی مورد اعتماد است و تحویل این سلاح‌ها به دشمن اسرائیلی یا هر طرف خارجی، هر چقدر هم که قابل اعتماد باشد، جایز نیست و این کار باید در سایه مشورت ملی داخلی انجام شود که «اسرائیل» هیچ دخالت و نفوذی بر آن نخواهد داشت.

دیدگاه دیگری که اسرائیل و آمریکا و برخی از اعضای شورای صلح اتخاذ کرده‌اند، بر ضرورت خلع سلاح همه انواع سلاح ها، چه سنگین و چه سبک می‌باشد و حصول اطمینان از اینکه این سلاح‌ها در آینده هیچ تهدیدی برای امنیت رژیم صهیونیستی ایجاد نکنند.

اکنون اسرائیل اجرای همه بند‌های توافق از جمله توقف کامل تجاوز و عقب نشینی ارتش اشغالگر به خط زرد و نیز شروع بازسازی را به موضوع خلع سلاح گره زده و در نتیجه بدون شروع اجرای این گام، هیچ پیشرفت واقعی حاصل نخواهد شد.

موضوع دیگری که در شرایط فعلی دارای پیچیدگی زیادی است، مربوط به موضوع استقرار «نیروی ثبات بخش بین المللی» است که تا کنون کشور‌های زیادی به مشارکت در آن تشویق نشده‌اند. از طرفی، فلسطینی‌ها در مورد نقش آینده این نیرو‌ها نگران هستند، زیرا احتمال تبدیل شدن آنها به نیرو‌های اشغالگر خارجی به جای حامیان صلح وجود دارد.

مسئله دیگر در نوار غزه، ورود کمیته تکنوکرات برای شروع وظایف خود در مدیریت امور این منطقه و تأمین نیاز‌های شهروندان غزه است که با توجه به مانع تراشی اسرائیل دورنمای آن روشن نیست. بند مربوط به بازسازی نیز مبهم است و روند جمع آوری میلیون‌ها تن آوار و نخاله که به نظر می‌رسد دشوارترین وظیفه این کمیته با توجه به توانایی‌های اندک و اختیارات محدود آن باشد، هنوز آغاز نشده است. رژیم صهیونیستی تا کنون مانع ورود این کمیته به نوار غزه شده و سعی دارد از این موضوع به عنوان اهرم فشار جهت خلع سلاح مقاومت استفاده کند.

از دیگر موانع اجرای توافق قاهره می‌توان به موضع جانبدارانه آمریکا نسبت به دشمن اسرائیلی اشاره کرد که اخیرا توسط کوشنر و ملادنوف در جلسات قاهره تکرار شد و از اعمال هر گونه فشار علیه اسرائیل جهت الزام به تعهدات این رژیم خودداری کردند.

در مجموع به رغم نشست‌ها و تحرکات دیپلماتیک آمریکا و سایر میانجی ها، امیدی نسبت به پیشبرد طرح صلح غزه و توافقاتی که اخیرا در قاهره صورت گرفت دیده نمی‌شود. دلیل این امر به عناد اسرائیل و طفره رفتن از تعهدات خود از جمله آتش بس، عقب نشینی و ایجاد زمینه برای مراحل بعدی شامل ورود کمیته تکنوکرات و بازسازی نوار غزه بازمی گردد. بهانه اسرائیل در خلع سلاح مقاومت خلاصه شده که آن را پیش شرط اجرای بند‌های بعدی توافق غزه اعلام کرده است. در مقابل، جنبش حماس با توجه به زیاده خواهی و خوی تجاوزکارانه اسرائیل تن به این خواسته نداده و شعله مقاومت در این سرزمین همچنان برافروخته باقی خواهد ماند