بررسی کانون بحران در جنوب لبنان

ادعای تصرف تپه‌های راهبردی علی‌الطاهر در جنوب لبنان از سوی رژیم صهیونیستی، توجه محافل رسانه‌ای و تحلیلی را به خود جلب کرده است و هر یک از دو طرف اسرائیلی و لبنانی، روایت خاص خود را مطرح کرده‌اند.

تپه علی‌الطاهر در شمال رود لیتانی، با مساحت حدود ۴.۵ کیلومتر مربع و در ارتفاع ۶۰۰ متری از سطح دریا واقع شده و حدود ۱۵ کیلومتر با مرز فاصله دارد. این ارتفاعات بر بخش گسترده‌ای از منطقه نبطیه، کفر‌تبنیت و کفررمان مشرف است و میان مناطق مرزی جنوب لبنان و منطقه اقلیم‌التفاح، نقش یک نقطه ارتباطی مهم را ایفا می‌کند. به همین دلیل، از نگاه کارشناسان نظامی، تپه علی‌الطاهر مسیر نفوذ، یعنی دروازه یا ورودی به دیگر مناطق جنوب است.

تسلط بر این ارتفاع، امکان رصد تحرکات تا عمق حدود ۱۰ کیلومتری سرزمین‌های اشغالی را فراهم می‌کند. از این رو، ارتش اسرائیل با اصرار بر تصرف آن، می‌کوشد این موقعیت راهبردی را از دست مقاومت خارج کرده و یک خط تهاجمی در جنوب لبنان ایجاد کند که از طریق آن در عمق خاک لبنان، سیطره امنیتی یابد.

این تلاش با مقاومت سخت حزب‌الله مواجه شده و در محور‌هایی مانند الخیام، دیر سریان و طیبه، به جنگی فرسایشی طی ماه‌های اخیر انجامیده است. یگان بدر حزب‌الله که مسئولیت مناطق شمال رود لیتانی، از جمله اطراف صیدا و نبطیه را برعهده دارد، در این نبرد نقشی مهم ایفا می‌کند. به همین دلیل، حملات اسرائیل، حملات سختی را علیه این یگان سامان‌دهی کرده و فرماندهان آن، از جمله «علی‌محمد فخرالدین»، مسئول حملات پهپادی، و «علی حسن عزالدین»، مسئول پدافند هوایی، را ترور کرده است.

حزب‌الله با توجه به شرایط جدید میدانی، در الگوی نظامی خود تغییراتی ایجاد کرده و با توجه به قطع مسیر‌های تدارکاتی از سوریه و افزایش رهگیری محموله‌های تسلیحاتی، وابستگی خود را به تسلیحات وارداتی از ایران کاهش داده و بر خودکفایی و تولید داخلی تمرکز کرده است. در این میان، سلاح پهپادی جایگاه ویژه‌ای یافته و به‌عنوان گزینه‌ای کم‌هزینه و انعطاف‌پذیر، به مقابله با تجاوزات رژیم غاصب پرداخته است.

در مقابل، حزب‌الله ادعای اسرائیل درباره تسلط بر علی‌الطاهر را زیر سؤال برده و این سؤال را مطرح کرده است که اگر دشمن اسرائیلی ادعا می‌کند این تپه را در اختیار گرفته، پس چرا به‌طور مستمر آن را بمباران می‌کند؟ به عبارتی، درست است که اسرائیل از طریق هوایی و محاصره جغرافیایی، بر این محل مسلط است، اما نیروهایش نتوانسته‌اند وارد تأسیسات موجود در آن شوند یا کنترل میدانی آن را به دست بگیرند.

از طرفی، دولت لبنان خواهان پایان درگیری، خروج نیرو‌های غیردولتی از نقاط کلیدی و استقرار ارتش لبنان به‌عنوان ضامن حاکمیت در مناطق مهم جنوب، از جمله تپه‌های علی‌الطاهر است. اما در عمل، به‌ویژه پس از ادعای سیطره اسرائیل و پیچیده‌شدن وضعیت میدانی، دولت توان اجرای این خواسته را ندارد و بلکه نگران حفظ انسجام داخلی و افزایش درگیری‌هاست.

در عین حال، دولت که از ماه‌ها پیش در روند مذاکرات با رژیم صهیونیستی گام نهاده است، بدون هیچ دستاورد ملموسی، اکنون شاهد پیشروی اسرائیل در خاک خود است؛ موضوعی که به نوبه خود، توجه افکار عمومی داخلی لبنان را بار دیگر به ضرورت گفتمان مقاومت جلب کرده است.

درباره اهداف و انگیزه‌های رژیم صهیونیستی در حمله به تپه‌های علی‌الطاهر در این مقطع زمانی، گمانه‌های مختلفی مطرح شده است؛ از جمله نزدیک‌شدن انتخابات پارلمانی اسرائیل در اکتبر ۲۰۲۶، چراکه بنیامین نتانیاهو که با رقابت انتخاباتی دشوار و پرونده فساد قضایی روبه‌روست، نیازمند یک دستاورد نظامی ـ امنیتی برجسته برای تقویت جایگاه داخلی خود است.

با این حال، طراحی برای تصرف تپه‌های راهبردی علی‌الطاهر مربوط به شرایط فعلی نیست و اسرائیل از مدت‌ها پیش درصدد طراحی‌های تازه امنیتی در جنوب لبنان بوده که با ترسیم «خط زرد» در آوریل گذشته آغاز شد و به‌تدریج با پیشروی‌های بیشتر، اکنون به شمال رودخانه لیتانی رسیده است.

تلاش برای تصرف علی‌الطاهر، تله دبشه و قلعه شقیف، به‌منظور تکمیل امنیت کمربند ۷ کیلومتری خط زرد انجام شده و این رویکرد، همانند سیاست اسرائیل در سوریه است که اشغال ارتفاعات حرمون و جبل‌الشیخ، امکان نظارت و کنترل بر بخش‌هایی از سوریه، لبنان و اردن را فراهم می‌سازد.

به گفته مقام‌های اسرائیلی، حزب‌الله طی دو دهه، شبکه‌ای بسیار گسترده و پیشرفته از تونل‌ها را زیر تپه علی‌الطاهر ساخته و این تونل‌ها یکی از مراکز اصلی زیرساخت‌های نظامی این گروه را تشکیل می‌دهند. همچنین، تسلط حزب‌الله بر این تپه به آن امکان می‌داد موشک‌های کوتاه‌برد و پهپاد‌هایی را به‌سوی شمال اسرائیل پرتاب کند.

وزیر دفاع اسرائیل اعلام کرده کنترل بر ارتفاعات علی‌الطاهر نشان‌دهنده تکمیل مرحله تثبیت کنترل بر منطقه امنیتی است. این اظهارات حاکی از آن است که اسرائیل لزوماً در پی تصرف و اشغال این منطقه نیست؛ خصوصاً آنکه این منطقه در شمال رودخانه لیتانی قرار دارد. در واقع، هدف تل‌آویو خارج‌کردن علی‌الطاهر از دست حزب‌الله و نابودی زیرساخت‌های مقاومت و در نهایت، کنترل امنیتی آن در درازمدت، در چارچوب آن چیزی است که اسرائیل «آزادی عمل برای مداخله پیش‌دستانه» می‌نامد.

در مجموع، با توجه به تحولات اخیر میدانی در این منطقه، با آنکه هنوز تپه‌های علی‌الطاهر به‌طور کامل به دست اسرائیل نیفتاده و مقاومت و نبرد در نقاطی از آن همچنان ادامه دارد، بااین‌حال شرایط برای حزب‌الله دشوارتر از گذشته شده است. این در حالی است که علاوه بر فشار میدانی، حزب‌الله در داخل نیز از فشار‌های سیاسی (موضع دولت و رقبای سیاسی) و معضلات اجتماعی و اقتصادی (به‌ویژه بحران آوارگان شیعه) در امان نیست.

راهکار حزب‌الله در شرایط کنونی، آنگونه که در اظهارات و مواضع رهبران این سازمان آمده، پافشاری بر گفتمان مقاومت تا آخرین لحظه است. مدیریت شرایط داخلی، اعم از چانه‌زنی‌های سیاسی با دولت و سامان‌دهی اجتماعی و اقتصادی و افزایش تاب‌آوری پایگاه مردمی مقاومت، از دیگر مؤلفه‌هایی است که در شرایط سخت کنونی در دستور کار حزب‌الله قرار دارد؛ و بالاخره، حمایت محور مقاومت در قالب راهبرد «وحدت ساحات» و در رأس آن جمهوری اسلامی ایران، با به‌کارگیری دو ابزار دیپلماسی و میدانی، عامل مهمی است که در چنین وضعیتی می‌تواند یاریگر حزب‌الله برای عبور از این مرحله دشوار باشد.