- ۵ فرار بزرگ آمریکایی‌ها
- نقشه گاردین از عبور کابلهای مهم دیجیتال از تنگه هرمز
- پنتاگون بیسر و صدا کشته شدن ۲ نظامی دیگرش در جنگ با ایران را به رسمیت شناخت
- فشار جنگ ضد ایران بر نیروهای مسلح لهستان
- رژیم صهیونیستی منفورترین رژیم سیاسی در جهان است
- روایت نجات جان شهید لاریجانی در بیت رهبری
- چرا ذهن این دختر روی ترامپ قفل کرده است؟
- آخرین وضعیت ترامپ بعد از جنگ با ایران
- ضربات سنگین به مزدوران سعودی در مأرب به روایت تصویر
- سومین نفتکش سوپر تانکر طی دو روز گذشته در تنگه هرمز مورد اصابت قرار گرفت
- اولین ویدئو از لحظه حمله یمن به فرودگاه ملک خالد در ریاض - عربستان
- تجمع اعتراضی مقابل سفارت فرانسه در تهران
- مارکو روبیو از ایران باستان و ارتش خشایارشاه به عنوان غارتگر و دشمن تمدنی یاد کرد
- تنگنای ترامپ در مقابل ایران
- سفر نخست وزیر عراق به آمریکا
بررسی رویکرد منطقه‌ای اردوغان
مسئله فلسطین و جنایات اسرائیل
غزه بی‌تردید محور اصلی سخنرانی اردوغان بود. او با ارائه آمار دقیق و روایت‌های انسانی، تلاش کرد ابعاد فاجعه را برای جهانیان ملموس کند: «بیش از ۴۱ هزار فلسطینی جان خود را از دست داده‌اند… که اکثر آنها کودک و زن بوده‌اند». او از نامعلوم بودن سرنوشت بیش از ۱۰ هزار نفر، مجروح و معلول شدن حدود ۱۰۰ هزار نفر، کشته شدن ۱۷۲ خبرنگار و بیش از ۵۰۰ امدادگر پزشکی سخن گفت. اردوغان با عبارتی تکان‌دهنده گفت: «غزه به بزرگ‌ترین گورستان کودکان و زنان جهان تبدیل شده است». او در ادامه، خطاب به شورای امنیت سازمان ملل پرسید: «برای جلوگیری از نسل‌کشی در غزه و گفتن بس به این ظلم و بربریت، منتظر چه هستید؟».
اردوغان همچنین با مقایسه‌ای تاریخی، گفت: «همان‌طور که ۷۰ سال پیش هیتلر با اتحاد بشریت متوقف شد، نتانیاهو و شبکه قتل او نیز باید با اتحاد بشریت متوقف شوند». او کشور‌هایی را که از اسرائیل حمایت می‌کنند، به همدستی در جنایت متهم کرد و گفت: «کسانی که ظاهراً در جلو صحنه برای آتش‌بس تلاش می‌کنند، پشت صحنه همچنان سلاح و مهمات به اسرائیل می‌فرستند». فراتر از آمار و انتقاد، اردوغان یک چارچوب هنجاری ارائه کرد: «نه تنها کودکان در غزه می‌میرند؛ نظام سازمان ملل نیز می‌میرد، حقیقت می‌میرد، ارزش‌هایی که غرب مدعی دفاع از آنهاست می‌میرد». اختصاص بخش عمده سخنرانی به غزه، نه فقط اهمیت مسئله فلسطین برای ترکیه، بلکه نقش محوری آن در صلح منطقه‌ای و حکمرانی جهانی را برجسته کرد. در مجموع، غزه در سخنرانی اردوغان نه صرفاً یک بحران بشردوستانه، بلکه نمادی از بحران مشروعیت نظم بین‌المللی موجود بود.
ایران به عنوان همسایه‌ای کلیدی در معادلات ثبات منطقه‌ای
اردوغان در بخشی از سخنرانی خود به ایران اشاره کرد و گفت: «ما معتقدیم که برداشتن گام‌هایی برای احیای برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) با همسایه دیگرمان ایران، به ایجاد فضای اعتماد و ثبات در منطقه کمک خواهد کرد». این اشاره کوتاه، اما معنادار، در بافت رویکرد کلی اردوغان به منطقه قابل تفسیر است. نخست، تأکید بر «احیای برجام» نشان‌دهنده تمایل ترکیه به بازگشت به مسیر دیپلماسی در قبال برنامه هسته‌ای ایران است. این موضع با سیاست اعلامی ترکیه در قبال همسایگان خود همسو است: حل‌وفصل اختلافات از طریق گفت‌و‌گو و دیپلماسی. دوم، اردوغان ایران را در چارچوب ثبات منطقه‌ای قرار می‌دهد، نه در چارچوب تهدید. این رویکرد با راهبرد ترکیه در قبال ایران در سال‌های اخیر همخوانی دارد: «ما به تعمیق روابط خود با ایران، همسایه‌مان، بر پایه اعتماد متقابل و منافع مشترک اهمیت می‌دهیم». ترکیه ایران را یکی از تأمین‌کنندگان اصلی گاز طبیعی خود می‌داند و روابط اقتصادی دوجانبه را در چارچوب همکاری‌های راهبردی تعریف می‌کند. سوم، اشاره اردوغان به ایران در کنار اشاره به عراق و سوریه، نشان‌دهنده رویکرد منطقه‌ای ترکیه است که در آن ثبات همسایگان به‌عنوان پیش‌شرط ثبات خود ترکیه تعریف می‌شود. این نگاه، ایران را نه به‌عنوان رقیب، بلکه به‌عنوان بخشی از معادله ثبات منطقه‌ای می‌بیند.
سایر بازیگران منطقه‌ای: از لبنان و سوریه تا قبرس و قفقاز
همچنین اردوغان در سخنرانی خود، به طیف گسترده‌ای از مسائل منطقه‌ای پرداخت.
لبنان: اردوغان با اشاره به تشدید حملات اسرائیل به لبنان گفت: «ما در کنار مردم و دولت لبنان نیز هستیم» و حملات سایبری هفته پیش را محکوم کرد. این موضع نشان‌دهنده نگرانی ترکیه از گسترش دامنه درگیری به لبنان و تبدیل شدن آن به جبهه‌ای جدید در جنگ منطقه‌ای است.
سوریه: اردوغان با اشاره به چهاردهمین سال درگیری گفت که سوریه «هنوز از ثبات دور است». او ابراز امیدواری کرد که روند سیاسی بر اساس قطعنامه ۲۲۵۴ شورای امنیت پیش برود و آشتی ملی محقق شود. این موضع، تداوم رویکرد دوگانه ترکیه در قبال سوریه است: از یک سو، حفظ یکپارچگی ارضی سوریه و حمایت از روند سیاسی؛ از سوی دیگر، اولویت مبارزه با پ‌ک‌ک و ی‌پ‌گ.
عراق: اردوغان گفت عراق «گام‌های قاطعی به‌سوی توسعه، بازسازی و ادغام مجدد با منطقه برمی‌دارد» و از جامعه بین‌المللی خواست از این تلاش‌ها حمایت کند. او به‌طور خاص بر پروژه «جاده توسعه» به‌عنوان طرحی که کل منطقه را منتفع می‌کند، تأکید کرد. این پروژه که ترکیه را به اروپا متصل می‌کند، یکی از اولویت‌های سیاست خارجی ترکیه در قبال عراق است.
قبرس: اردوغان موضع همیشگی ترکیه را تکرار کرد: «مدل فدراسیون اکنون کاملاً اعتبار خود را از دست داده است. در جزیره دو دولت جداگانه و دو مردم جداگانه وجود دارد». او از جامعه بین‌المللی خواست «جمهوری ترک قبرس شمالی را به رسمیت بشناسد و روابط دیپلماتیک، سیاسی و اقتصادی با آن برقرار کند». این درخواست، که در سخنرانی امسال با صراحت بیشتری مطرح شد، بازتابی از راهبرد ترکیه در قبال شرق مدیترانه است. اردوغان همچنین تأکید کرد: «به‌عنوان کشوری با طولانی‌ترین خط ساحلی در مدیترانه شرقی، نقش کلیدی ترکیه انکارناپذیر است» و پروژه‌های حذف‌کننده ترکیه در شرق مدیترانه موفق نخواهند شد.
قفقاز: اردوغان از روند صلح بین آذربایجان و ارمنستان حمایت کرد و ابراز امیدواری کرد «کار‌ها هرچه زودتر با اخبار خوش به پایان برسد». او همچنین از گام‌های مثبت متقابل در مسیر ترکیه-ارمنستان خبر داد و گفت پیشرفت در روند صلح آذربایجان-ارمنستان تأثیر مثبتی بر روند عادی‌سازی ترکیه-ارمنستان خواهد داشت.
لیبی: اردوغان از برقراری ثبات در لیبی و حفظ وحدت و تمامیت کشور حمایت کرد و از همه دولت‌ها خواست در این دوره حساس موضعی صادقانه در کنار لیبی بگیرند.
جمع‌بندی
سخنرانی اردوغان در هفتاد و نهمین مجمع عمومی سازمان ملل، ترسیم‌کننده یک چارچوب راهبردی برای سیاست منطقه‌ای ترکیه بود. این چارچوب را می‌توان در چند لایه تحلیل کرد:
اولا؛ اردوغان با تمرکز بر غزه، نه صرفاً یک بحران خاص، بلکه بحران مشروعیت نظم بین‌المللی را به تصویر کشید. او نشان داد که در نگاه ترکیه، مسئله فلسطین آزمون اصلی صداقت نظام بین‌المللی و ارزش‌های اعلامی غرب است. تحلیلگران معتقدند اردوغان با این کار خود را به‌عنوان صلح‌جو معرفی می‌کند.
ثانیا؛ اردوغان تصویری از یک منطقه به‌هم‌پیوسته ارائه داد که در آن بحران‌ها در هم تنیده‌اند: از غزه به لبنان، از سوریه به عراق، و از قفقاز به شرق مدیترانه. در این تصویر، ترکیه خود را نه فقط بازیگری در حاشیه بحران‌ها، بلکه در کانون آنها می‌بیند. راهبرد منطقه‌ای ترکیه بر پایه سه اصل استوار است: دیپلماسی فعال در قبال همسایگان، اولویت مبارزه با تروریسم (به‌ویژه پ‌ک‌ک)، و تعریف پروژه‌های اقتصادی مشترک به‌عنوان موتور ثبات.
ثالثا؛ اردوغان با تکرار شعار «جهان بزرگ‌تر از پنج است» و انتقاد از ساختار شورای امنیت، ترکیه را نه فقط به‌عنوان یک بازیگر منطقه‌ای، بلکه به‌عنوان مدعی بازسازی نظم جهانی معرفی کرد. او در بخش‌هایی از سخنرانی خود به تعمیق روابط با بریکس، آسه‌آن، سازمان کشور‌های ترک و اتحادیه آفریقا اشاره کرد که همگی نشان‌دهنده راهبرد ترکیه برای تنوع‌بخشی به اتحاد‌های خود و کاهش وابستگی به نظم غرب‌محور است.
در یک جمع‌بندی نهایی، می‌توان گفت رویکرد اردوغان در این سخنرانی، تلفیقی از سه عنصر بود: اعتراض هنجاری به نظم بین‌المللی ناعادلانه، عملگرایی منطقه‌ای در قبال همسایگان (از ایران و عراق تا قبرس و قفقاز) و ادعای رهبری در میان کشور‌های جنوب جهانی. در این چارچوب، ترکیه تلاش می‌کند که خود را نه تنها یک کشور در منطقه، بلکه معمار نظم منطقه‌ای و بازیگری کلیدی در بازتعریف نظم جهانی معرفی کند، اما اینکه این ادعا چقدر با واقعیات موجود مطابقت دارد خود جای سوال و بررسی است.
