پایان حضور نظامی مستقیم و آغاز مرحله‌ای تازه

پایان حضور نظامی آمریکا

آمریکا در ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶ خروج نیرو‌های نظامی خود از عراق را تکمیل کرد؛ اقدامی که بر اساس توافق سال ۲۰۲۴ بغداد و واشنگتن انجام شد و به بیش از دو دهه حضور نظامی آمریکا در عراق پایان داد. رویترز گزارش داده است که مأموریت نظامی آمریکا در عراق پایان یافته، هرچند واشنگتن همچنان ظرفیت‌هایی برای آموزش و همکاری اطلاعاتی با بغداد حفظ خواهد کرد.

این تحول از نگاه دولت عراق، مرحله‌ای تازه در مسیر اتکای بیشتر به توان نیرو‌های امنیتی داخلی است؛ در مقابل، برخی جریان‌های سیاسی و گروه‌های مسلح نزدیک به ایران، خروج آمریکا را نتیجه فشار و مقاومت چندساله خود می‌دانند.

روایت مقاومت از خروج آمریکا

مقاومت اسلامی عراق در جریان جنگ اخیر مدعی شد که در ۱۲ روز نخست جنگ، ۲۹۱ عملیات علیه مواضع و پایگاه‌های آمریکایی انجام داده و ۱۳ نظامی آمریکایی را کشته است. این آمار در اطلاعیه این گروه منتشر شد، اما منابع مستقل آن را به‌طور کامل تأیید نکرده‌اند.

بنابراین، می‌توان گفت گروه‌های مسلح همسو با ایران تلاش کرده‌اند خروج آمریکا را نتیجه فشار نظامی خود معرفی کنند؛ اما تعیین سهم دقیق عملیات این گروه‌ها در تصمیم واشنگتن برای خروج، به شواهد مستقل بیشتری نیاز دارد.

پیامد‌های سیاسی و امنیتی

خروج آمریکا می‌تواند موازنه سیاسی و امنیتی عراق را تغییر دهد. ایران و گروه‌های همسو با تهران از این تحول به‌عنوان کاهش نفوذ مستقیم واشنگتن استقبال کرده‌اند. در مقابل، برخی مقام‌ها و تحلیلگران عراقی و غربی نسبت به احتمال افزایش نفوذ گروه‌های مسلح و کاهش دسترسی بغداد به برخی ظرفیت‌های اطلاعاتی و عملیاتی آمریکا هشدار داده‌اند.

یکی از مهم‌ترین نگرانی‌ها، وضعیت داعش است. تجربه سال ۲۰۱۴ نشان داد که ضعف هماهنگی و خلأ‌های امنیتی می‌تواند فرصت بازسازی را برای گروه‌های افراطی فراهم کند. از این رو، انتقال مسئولیت امنیتی به بغداد به معنای پایان همه تهدید‌های امنیتی عراق نیست.

خروج آمریکا و مسئله حاکمیت عراق

از منظر دولت عراق، پایان حضور نظامی آمریکا می‌تواند نمادی از افزایش حاکمیت ملی باشد. با این حال، حاکمیت ملی صرفاً به خروج نیرو‌های خارجی محدود نمی‌شود و به توانایی بغداد برای کنترل کامل قلمرو، مدیریت گروه‌های مسلح، تأمین امنیت مرز‌ها و حفظ توازن میان بازیگران خارجی نیز وابسته است.

به همین دلیل، مرحله پس از خروج ممکن است از خود خروج پیچیده‌تر باشد.

بازآرایی آمریکا در منطقه

خروج آمریکا از عراق را نباید الزاماً به معنای خروج واشنگتن از خاورمیانه دانست. گزارش‌های اخیر نشان می‌دهد آمریکا در حال بازآرایی بخشی از حضور خود در منطقه است و برخی ظرفیت‌های عملیات ضد داعش و حمایت امنیتی از عراق می‌تواند از کشور‌های دیگر منطقه دنبال شود.

بنابراین، خروج از عراق بخشی از یک بازتنظیم گسترده‌تر نیروهاست و نه لزوماً پایان نقش آمریکا در معادلات امنیتی منطقه.

مرحله جدید برای بغداد

عراق اکنون با مجموعه‌ای از فرصت‌ها و تهدید‌ها روبه‌رو است. کاهش حضور نظامی آمریکا می‌تواند فضای بیشتری برای تصمیم‌گیری مستقل دولت ایجاد کند، اما همزمان بغداد باید از ایجاد خلأ امنیتی جلوگیری کند.

تقویت نیرو‌های امنیتی رسمی، مدیریت رابطه با گروه‌های مسلح، حفظ همکاری اطلاعاتی مورد نیاز برای مقابله با داعش و ایجاد توازن در روابط با ایران، آمریکا و سایر کشور‌های منطقه، از مهم‌ترین چالش‌های مرحله جدید خواهد بود.

جمع‌بندی

خروج کامل نیرو‌های آمریکایی از عراق نقطه عطفی در تاریخ معاصر این کشور است، اما تفسیر پیامد‌های آن به نگاه بازیگران مختلف بستگی دارد. ایران و گروه‌های همسو با تهران این تحول را نشانه کاهش نفوذ آمریکا و پیروزی مقاومت می‌دانند، در حالی که دولت عراق آن را گامی به سوی اتکای بیشتر به توان داخلی ارزیابی می‌کند و برخی تحلیلگران نسبت به خلأ‌های امنیتی هشدار داده‌اند.

در نهایت، موفقیت مرحله پس از خروج نه فقط به نبود نیرو‌های خارجی، بلکه به توان بغداد برای تثبیت حاکمیت، جلوگیری از بازگشت داعش، مدیریت گروه‌های مسلح و حفظ توازن میان قدرت‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای وابسته خواهد بود.