اهداف ترکیه در شمال سوریه

ترکیه در شمال سوریه براساس همان راهبرد دفاع از مرزها و بازدراندگی سیاست نظامی و امنیتی خود را تبیین کرده است. طبق این راهبرد ابتدا به کوبانی حمله کرد، سپس در سال 97 به عفرین حمله کرد و بعد عملیات چشمه صلح را در شمال سوریه با وسعت گسترده تری انجام داد و اکنون به دنبال عملیات نظامی گسترده تری در راستای منطقه حائل به عمق 30 کیلومتری است. در نتیجه می توان اهداف ترکیه در شمال سوریه را در موارد ذیل خلاصه کرد:

• در مرحله اول ترکیه به دنبال عدم قدرت سازی کردها برای استقلال یا خودمختاری است. راه حل آنکارا نیز بر تضعیف قدرت نظامی کردها به عنوان مکمل قدرت سیاسی آنهاست.
• کردها به دنبال دسترسی به آب های آزاد هستند و از این منظر برای ترکیه تهدید تلقی می شوند. دسترسی کردها به آب های آزاد قدرت مانور کردها را برای دفع هرگونه تهدید امنیتی بالا خواهد برد. دلیل اصلی ترکیه در حمله به عفرین بخاطر ترس از دسترسی کردها به مدیترانه و بندر لاذقیه بود.
• با توجه به تضعیف قدرت نظامی و جلوگیری از دسترسی کردها به مولفه های قدرت(آب های آزاد)، باید اکنون به از هم گسیختگی بستر فکر کرد. ترکیه باحملات خود به دنبال قطع دسترسی کانتون های کردی سوریه با یکدیگر است. علاوه بر قطع دسترسی این کانتون ها، ترکیه به دنبال حرکت به سمت مرکز سوریه و جبهه های شمالی این کشور همچون حلب است که به عنوان قلب اقتصادی سوریه شناخته می شود.
• با ایجاد گسست در مناطق کردی، ترکیه وارد فاز چهارم خود یعنی اسکان افرادی غیر از کردهای کنونی می‎شود. براساس طرحی که ترکیه درنظر گرفته، کردهای سوریه باید از منطقه امن اخراج و حدود 2 میلیون عرب سوری اسکان داده شوند. در این منطقه 10 شهر ساخته شود که در هر کدام 30 هزار نفر اسکان بیابند. هر شهر نیز 140 روستای تابع دارد که در هر یک از آنها 5 هزار نفر ساکن خواهند شد. در این شهرها و روستاها هم ده ها مدرسه و یک دانشگاه و چند مسجد و تعدادی بیمارستان و چند ورزشگاه و شهرک صنعتی و کشاورزی ساخته خواهد شد. هزینه ایجاد این مجموعه حدود 25 میلیارد دلار است که آنکارا آن را از کمک های بین المللی تأمین خواهد کرد. با این اقدام ترکیه ارتباط کردهای ترکیه و کردهای سوریه قطع می شود.
• ترکیه به دنبال تسلط بر مناطق استراتژیک کانتون های کردی است. جاده ترانزیت و استراتژیکی در عمق سی کیلومتری از مرزهای ترکیه وجود دارد به نام M4 که از شمال شرق سوریه آغاز شده به سواحل دریای مدیترانه و بندر لاذقیه می رسد و این جاده نباید در اختیار کردهای سوریه قرار گیرد. دلیل آن این است که جاده مزبور از مرزهای عراق شروع شدهو از شهرهای حومه حسکه- عین عیسی- منبج- الباب- حلب- ادلب- جسرالشغور و لاذقیه عبور می کند. این امر به منزله یک کریدور مهم برای مناطق کردی عراق و سوریه است که همان رویکرد کردها در احاطه بر دریای مدیترانه است.
• تسلط ترکیه بر منابع انرژی این منطقه و به ویژه چاه های نفت منتاطق کردی است که باتوجه به راهبرد کنونی ترکیه در بحث انرژی و تبدیل شدن به " هاب انرژی" این سناریو برای ترکیه از هدف مهمتری برخوردار است.
• ترکیه مقطع فعلی را از نظر بازه زمانی بهترین زمان می داند. زیرا آمریکا و روسیه به دلیل جنگ اوکراین درگیر تنش هستند و از طرفی آمریکا به عنوان متحد اصلی کردها علاوه بر درگیر بودن در جنگ اوکراین به دنبال رضایت ترکیه برای عضویت دو کشور فنلاند و سوئد جهت عضویت در ناتو هستند. این عوامل باعث شده که اردوغان زمان فعلی را به عنوان عملیات نظامی در شمال سوریه انتخاب کند.
• حملات پیشین ترکیه به شمال سوریه در جهت مبارزه با ی پ گ موجب محبوبیت اردوغان نزد افکار عمومی شده بود و از آنجایی که انتخابات در ترکیه در ۲۰۲۳ برگزار خواهد شد و تورم این کشور به ۷۳درصد رسیده است، اردوغان به دنبال جهت دهی به افکار عمومی در انتخابات آینده تا از این طریق بر مشکلات اقتصادی سرپوش بگذارد.

• اهمیت تحولات شمال سوریه برای ایران

  عملیات ترکیه در شمال سوریه از برخی جهات برای ایران حائز اهمیت است:

  • ایران همچون ترکیه مخالف استقلال کردهاست و از حملات اخیر برای گوشزد کردن به کردها در جهت هرگونه استقلال و خودمختاری استقبال می کند.
  • چنانچه ایران بتواند از وضعیت به وجود آمده برای آزادی ادلب از طریق دولت سوریه و روسیه اقدام کند، فرصت مهمی نصیب جبهه مقاومت خواهد شد تا از شر گروه های تروریستی خلاص شود.
  • کردها، ترکیه را به عنوان دشمن خود تلقی می کردند. اکنون با عدم حمایت آمریکا از آنها همان رویکرد را نسبت به واشنگتن دارند. در این مقطع دو راه پیش روی کردهاست: یا به سمت روسیه بروند یا به سمت دولت سوریه و ایران. برای کردها گزینه دوم به چند دلیل مهم تر است:

  الف) کردها بعد از خروج نیروهای آمریکایی از مناطق شمالی، اکنون نسبت به قدرت های فرامنطقه ای دیدگاه مثبتی ندارند و توافق با دولت  سوریه را به توافق با سایر بازیگران ترجیح می دهند. همان گونه که مضلوم عبدی،فرمانده شبه‌نظامیان کُرد موسوم به نیروهای دموکراتیک سوریه گفته که حاضرند برای مقابله با ترکیه، با نیروهای ارتش سوریه همکاری کنند.

  ب) روسیه بنابر شرایط نظامی و جغرافیایی خود در سوریه چندان تمایلی برای هم پیمانی با کردها ندارد. زیرا روسیه در مناطق غربی و شمال غربی دارای منافع گسترده تر است که به دریا نیز دسترسی دارد.

  ج) روسیه تمایلی به ایجاد هرگونه شکاف و دوگانگی بین خود و ترکیه ندارد و گرایش مسکو به سمت کردها به منزله انشقاق میان دو طرف خواهد بود.

  د) درست است که مناطق شرقی و شمالی سوریه سرشار از منابع انرژی است، اما حضور برخی کشورهای دیگر همچون فرانسه و انگلیس در این مناطق موجب تعارض منافع برای روسیه خواهد شد.