پشت پرده افزایش همکاری‌های نظامی روسیه با عربستان سعودی و مصر

پشت پرده افزایش همکاری‌های نظامی روسیه با عربستان سعودی و مصر

روسیه میزبان هفتمین مجمع بین‌المللی نظامی-فنی "ارتش 2021" بود، این نمایشگاه باهدف افزایش صادرات تسلیحات روسیه و تقویت همکاری نظامی با شرکای سراسر جهان برگزار شد.امسال، حدود 1500 غرفه دار داخلی و خارجی، علاوه بر بیش از 800 شرکت‌کننده که نماینده 35 کشور بودند، در این مجمع شرکت کردند. کشورهای خاورمیانه مهمان دائمی این مجمع هستند، زیرا آن‌ها اغلب قراردادهای نظامی با روسیه امضا می‌کنند.هفته گذشته مصر و عربستان سعودی توافقنامه همکاری نظامی با روسیه را امضا کردند. البته، هیچ‌چیز جدیدی در تمایل روسیه به گسترش همکاری‌های نظامی خود با کشورهای خاورمیانه، به‌ویژه با عربستان سعودی که پول زیادی برای خرید سلاح دارد و همچنین مصر، شریک قدیمی روسیه، وجود ندارد. روابط مثبت و سابقه همکاری نظامی و فنی روسیه با مصر به زمان "جمال عبدالناصر" برمی‌گردد.

اما مشارکت نظامی روسیه با عربستان سعودی بسیار جدیدتر است، حدود پنج سال پیش، زمانی که مسکو مذاکرات خود را با عربستان آغاز کرد.

رئیس‌جمهور روسیه در موارد متعددی با ملک سلمان و ولیعهد محمد بن سلمان درزمینه همکاری نظامی گفتگو کرده است. به گفته وزارت دفاع روسیه، مسکو و ریاض در سه سال گذشته به‌طور فعال در حال تقویت همکاری نظامی و فنی بوده‌اند و طرف عربستان برای خرید تسلیحات پیشرفته روسی ابراز علاقه کرده است. علیرغم مذاکرات جاری بین مسکو و ریاض، تاکنون هیچ معامله میلیاردی درزمینه فروش انجام نشده است. به‌احتمال‌زیاد، توافقنامه‌ای که هفته گذشته امضا شد، تنها ادامه مذاکرات قبلی بین دو طرف بود که به دنبال یافتن شرایط قابل‌قبول برای همکاری درزمینه فنی و نظامی هستند.

همکاری محدود

با توجه به روابط راهبردی عربستان سعودی با ایالات‌متحده، بعید است که ریاض به‌زودی با مسکو در حدی قابل‌مقایسه با آمریکایی‌ها همکاری نظامی داشته باشد. مصر و عربستان سعودی متحدان دیرینه ایالات‌متحده هستند و به فناوری و کمک‌های مالی آمریکا وابسته هستند. عربستان 79 درصد تسلیحات خود را از ایالات‌متحده خریداری می‌کند، درحالی‌که مصر سالانه 1.3 میلیارد دلار از واشنگتن کمک مالی دریافت می‌کند که برای خرید تسلیحات آمریکایی هزینه می‌شود.

اگرچه مصر تنها 14 درصد سلاح‌های خود را از ایالات‌متحده بین سال‌های 2015-2020 و 31 درصد از روسیه را بین سال‌های 2009-2018 وارد کرده است، اما 1.3 میلیارد دلار کمک ایالات‌متحده 34 درصد از بودجه نظامی سالانه 3.8 میلیارد دلاری مصر را تشکیل می‌دهد. علاوه بر این، مصر هزینه‌های نظامی خود را متنوع کرده است: طی پنج سال گذشته، 28 درصد واردات نظامی مصر از فرانسه انجام‌شده است.

ثانیاً، روسیه تحت‌فشار تحریم‌های آمریکا قرارگرفته و این امر توانایی مسکو در امضای قراردادهای تسلیحاتی جدید و اجرای قراردادهای موجود را با مشکل مواجه می‌کند. در آگوست 2017، رئیس‌جمهور وقت آمریکا، دونالد ترامپ، قانون مقابله با دشمنان آمریکا از طریق تحریم‌ها (کاتسا) را امضا کرد که هدف آن مجازات مسکو به دلیل اقداماتی که آمریکا آن‌ها را بدخواهانه می نامند است.

بر اساس این قانون، کشورهایی که با بخش‌های دفاعی و اطلاعاتی روسیه تجارت می‌کنند با تحریم‌های ثانویه روبرو شده‌اند. واشنگتن قبلاً تحریم‌های ثانویه‌ای را علیه پکن به دلیل خرید جنگنده‌های سوخو -35 روسی و سیستم‌های موشکی اس ۴۰۰ اعمال کرده است و ترکیه و مصر را برای همکاری نظامی با مسکو تحت‌فشار قرار داده است.

قانون کاتسا بسیاری از کشورهای دیگر را در معرض تحریم‌های ثانویه قرار می‌دهد، ازجمله شرکای قدیمی مسکو مانند هند و الجزایر و همچنین کشورهایی مانند ویتنام، پاکستان، قطر، اندونزی کویت، عربستان سعودی و امارات که اخیراً با روسیه روابط نظامی-فنی آغاز کرده‌اند.

اما مسکو نه تمایل و نه توانایی جایگزینی با واشنگتن به‌عنوان متحد اصلی قاهره و ریاض را دارد؛ اما این کشور سعی خواهد کرد از این موقعیت برای افزایش قراردادهای تسلیحاتی خود با کشورهای منطقه استفاده کند که این امر باعث افزایش ورود ارزهای خارجی به روسیه می‌شود؛ اما این منجر به تغییر جهت استراتژیک عربستان و مصر از ایالات‌متحده به روسیه نخواهد شد.

بازارهای تسلیحات در آینده

روسیه که پس از ایالات‌متحده دومین تولیدکننده و صادرکننده اسلحه در جهان است، علاقه زیادی به افزایش سهم خود در بازار دارد. بر اساس گزارش سالانه موسسه بین‌المللی تحقیقات صلح استکهلم، از سال 2016، از سال 2016، عربستان سعودی و مصر به ترتیب با 11 درصد و 5.8 درصد از واردات تسلیحات جهانی در بین سه واردکننده اصلی تسلیحات در جهان قرار دارند.

خاورمیانه سریع‌ترین رشد را در بازار تسلیحاتی در جهان دارد و برای تولیدکنندگان سلاح مانند روسیه جذاب‌ترین و پردرآمدترین است. کشورهای خاورمیانه 33 درصد از کل سلاح‌های فروخته‌شده در سراسر جهان‌بین سال‌های 2016 تا 2020 را وارد کرده‌اند که مصر و عربستان سعودی مسئول نیمی از این سهم هستند؛ بنابراین جای تعجب نیست که رقابت بین کشورهای بزرگ تولیدکننده سلاح بسیار شدید است.

در همان دوره (بین سال‌های 2016 تا 2020)، روسیه فروش تسلیحات خود را به 13 درصد از کل واردات منطقه افزایش داد. واضح است که مسکو می‌خواهد این روند افزایش فروش را ادامه دهد که تلاش‌های روسیه برای تقویت همکاری با مصری‌ها و سعودی‌ها را توضیح می‌دهد.

یک اقدام موازنه ساز

طی یک دهه گذشته، رویدادهای منطقه و ایالات‌متحده شرایطی را ایجاد کرده است که در آن مسکو به شریک جذاب‌تری تبدیل‌شده است. کشورهای خاورمیانه از قرار دادن تمام تخم‌مرغ‌های خود در سبد آمریکا اجتناب کرده‌اند. در این زمینه، روسیه به موازنه سازی روابط بسیاری از کشورهای خاورمیانه که قبلاً منحصر با آمریکا بود، کمک می‌کند. مسکو به‌عنوان یک اهرم چانه‌زنی مناسب برای کشورهای منطقه در مذاکرات خود با آمریکا تبدیل‌شده است.

تغییر نگرش‌ها در منطقه نسبت به قدرت‌های جهانی با قیام‌های بهار عربی از سال 2010 به بعد، هنگامی‌که کشورهایی مانند مصر و عربستان سعودی بااحتیاط بیشتری با ایالات‌متحده رفتار کردند، شروع شد. در آن زمان، واشنگتن نتوانست از متحدان قدیمی خود حسنی مبارک، رئیس‌جمهور مصر و زین‌العابدین بن علی، رهبر تونس حمایت کند. درواقع به آن‌ها خیانت کرد. درنتیجه، نخبگان سیاسی این کشورها و دیگر متحدان منطقه‌ای آمریکا - عربستان سعودی، امارات، قطر و غیره - در تعهد ایالات‌متحده به امنیت خود شک کردند.

سپس، در سال 2015، توافق هسته‌ای ایران منعقد شد. سیاست تعاملی باراک اوباما، رئیس‌جمهور آمریکا با ایران، سوءظن بیشتری را در طرف سعودی‌ها و اماراتی‌ها ایجاد کرد.

علاوه بر این، در سپتامبر 2015 روسیه ارتش خود را در سوریه مستقر کرد. دخالت این کشور در درگیری‌های سوریه جریان جنگ را تغییر داد و بازیگران منطقه‌ای را که به دنبال سرنگونی دولت بشار اسد، رئیس‌جمهور سوریه بودند، مجبور کرد سیاست‌های خود را با در نظر گرفتن نقش جدید مسکو تنظیم کنند.

سرانجام، انقلاب نفت شیل در آمریکا در اوایل دهه 2010 منجر به افزایش شدید تولید نفت داخلی امریکا شد. بین سال‌های 2008 تا 2019، تولید نفت آمریکا 140 درصد افزایش یافت، از 5000 بشکه در روز به 12000 بشکه در روز، درحالی‌که واردات نفت 24 درصد کاهش یافت، از 13000 بشکه در روز به 7800 بشکه در روز. واردات نفت از منطقه خلیج‌فارس نیز در این مدت 3 برابر کاهش یافت که به‌وضوح اهمیت استراتژیک آن را برای واشنگتن کاهش داد. این تغییر در واردات نفت آمریکا از خلیج‌فارس و کاهش شدید قیمت نفت در سال 2014 مسکو و ریاض را به هم نزدیک کرد و منجر به ظهور "اوپک پلاس" برای هماهنگی تولید و صادرات نفت دو کشور شد. این امر همچنین به تنوع مشارکت کشورهای منطقه که طی دهه‌های متمادی منحصراً بر ایالات‌متحده متمرکزشده بود، کمک کرد.

اما توافقنامه‌های نظامی بین روسیه، مصر و عربستان سعودی نباید به‌عنوان یک تغییر عمده در وفاداری‌های سیاسی تلقی شود. همکاری نظامی-فنی روسیه و مصر بسیار پیشرفته‌تر و مشارکتی‌تر از همکاری روسیه و عربستان سعودی است، زیرا فراتر از فروش سلاح است و شامل همکاری ضد تروریسم و ​​ رزمایش‌های نظامی سالانه مشترک می‌شود. درحالی‌که مشارکت مسکو و ریاض به‌آرامی درحال‌توسعه است، به نظر می‌رسد خوش‌بینی کمی در مورد موفقیت احتمالی آن وجود دارد زیرا هیچ عامل اساسی وجود ندارد که بتواند آن را به سطح بعدی برساند و روسیه را به یکی از شرکای اصلی عربستان تبدیل کند.