روسیه و قفقاز

سفر هاکان فیدان به تهران بازتاب تغییر توازن قدرت در منطقه و نقش‌آفرینی پررنگتر ایران محسوب میشود و بیان میکند که ترکیه برای حل مشکلات امنیتی و اقتصادی خود نیازمند همکاری واقعی با تهران است.

پس از چهار سال جنگ اوکراین، اروپا با افزایش بودجه دفاعی و طراحی ساختارهای جدید امنیتی در پی آمادگی بیشتر در برابر روسیه است.هشت کشور عضو ناتو «کریدور تحرک نظامی» را ایجاد کرده‌اند تا انتقال سریع و هماهنگ نیروها در اروپای مرکزی و شرقی ممکن شود. این طرح با استانداردسازی زیرساخت‌ها، قوانین و مسیرهای لجستیکی، ضعف‌های گذشته ناتو در واکنش سریع را برطرف می‌کند.تشدید تهدیدات روسیه و احتمال کاهش نقش آمریکا در ناتو، اروپا را به سمت استقلال دفاعی و سازوکارهایی مانند «ناتوی اروپایی» سوق داده است.

اعتراض‌ها و آشوب‌های اخیر در گرجستان، بار دیگر ذهن‌ها را به سمت «انقلاب‌های رنگی» یا «انقلاب‌های مخملی» برد. شاید برخی کارشناسان بگویند انقلاب‌های رنگی نفی‌کننده واقعیت فضای بسته سیاسی، دموکراسی و خواسته‌های مردم محل وقوع انقلاب است و به طور کلی آن را ذیل «نظریه‌های توطئه» قرار دهند؛ اما شواهد و استدلال‌ها نشان می‌دهد انقلاب‌های رنگی ابزار سیاسی و امنیتی غرب در مناطق ژئوپلیتیکی خاص، از جمله قفقاز است؛ ابزاری علیه بازیگرانی که جهت‌گیری سیاست خارجی آن‌ها از آمریکا و اروپا فاصله گرفته و به روسیه نزدیک شده است.

ایالات متحده با استفاده از خلأ قدرت روسیه در قفقاز جنوبی، در حال تثبیت نفوذ خود از طریق کنترل کریدور زنگزور و مدیریت روابط بین جمهوری آذربایجان، ارمنستان و گرجستان است؛ طرحی که اهداف اقتصادی، ژئوپلیتیک و امنیتی واشنگتن را در رقابت با روسیه، چین و ایران دنبال می‌کند.

حزب عدالت و توسعه ضمن اجرای تحولات اجتماعی، پروژه‌هایِ با جهت‌گیری مذهبی را نادیده نگرفت. به ویژه در دو دوره اول حکومت، تعداد دوره‌های قرآن و مدارس امام خطیب افزایش یافت، در حالی که محیطی ایجاد شد که در آن جوامع مذهبی و سازمان‌های اسلامی می‌توانستند آزادانه فعالیت کنند. با این حال، برخلاف اسلاف خود، این حزب این تحولات را بر دستور کار سیاسی خود اولویت نداد. برعکس، این حزب یک آرمان سیاسی را پذیرفت که در آن هر ارزش مذهبی و دنیوی به نفع سرمایه و قدرت دولتی بسیج می‌شد. از این منظر، حزب عدالت و توسعه اسلام را به جایگاه ثانویه تنزل داد.

جهان به طرز عجیبی در حال تماشای فروپاشی اعتبار جهانی آمریکا است. ترامپ در حال قربانی کردن اصول ویلسونی و وداع با آرمان های لیبرال دموکراسی است. احتمالا فوکویاما باید کتاب دیگری در باب پایان تاریخ و غروب لیبرال دموکراسی بنگارد. افول آمریکا در شخصیت ترامپ کاملا نمایان است, به گونه ای که فاصله ترامپ با روسای جمهور پیشین آمریکا در قالب آرمان های جهانی بسیار زیاد است و یا اصلا قابل مقایسه نیست. پدیده ترامپ نشان از اتمام تاریخ انقضای لیبرال دموکراسی به عنوان باغ سبز جهنم سرمایه داری است. سرمایه داری آمریکایی با رسیدن به انتهای خود, در حال نابودی خویشتن و نمایاندن خارهای سمی لیبرال دموکراسی به جهانیان است. جهانی که قرار بود در سایه لیبرال دموکراسی به ساحل انسانیت برسد, به کشتار انسانها در مقابل چشمان سازمان های بین المللی رسیده است. ساختارهای بعد از جنگ جهانی دوم با پدیده ترامپ از هم گسسته و نظم نوین جهانی در حال پردازش با رنگ و بویی جدید و متفاوت خواهد بود. اروپا و آمریکا نتوانستند با گزاره پوشالی لیبرال دموکراسی, گفتمان غرب را پیروز این میدان معرفی کنند. هنری کیسینجر در کتاب نظم جهانی به مسئله افول شخصیتی روسای جمهور آمریکا از گذشته اندیشه محور به امروزِ پوشالی اشاره می کند و این مهم را همسان با افول آمریکا می داند, چراکه بنیان گذاران آمریکا افرادی چون جرج واشنگتن و تماس جفرسون فلسفه وجودی این کشور را بر مبنای اصول آزادی و لیبرالیسم در داخل و خارج قرار داده بودند و افرادی مانند آبراهام لینکلن, فرانکلین روزولت و وودرو ویلسون درصدد اشاعه جهانی این اصول بودند اما ترتیب زمانی روسای جمهور آمریکا به افرادی ختم شد که نه تنها به این اصول پایبند نبودند بلکه درک اولیه از این اصول را نیز نداشتند که جو بایدن و ترامپ را می توان نماد عینی آن دانست.

همان‌طور که وقایع اخیر نشان می‌دهد، تنش‌ها بین تفلیس و بروکسل همچنان به صورت تصاعدی در حال افزایش است. شایان ذکر است که گرجستان تقصیر این موضوع را کاملاً متوجه اتحادیه اروپا می‌داند و استدلال می‌کند که سیاست فشار شدید آن که ظاهراً با عدم رعایت الزامات کلیدی ادغام اتحادیه اروپا توسط این کشور توجیه می‌شود – چیزی جز دخالت مستقیم در امور داخلی یک کشور مستقل نیست

پروژه‌های کریدور زنگزور و داوود با طراحی رژیم صهیونیستی و حمایت برخی قدرت‌ها، ایران را با خطر انزوای ژئوپلیتیکی در قفقاز و غرب آسیا مواجه کرده‌اند. هدف، تجزیه منطقه، تضعیف محور مقاومت و تغییر موازنه قواست.