بازگشت تمرکز به منافع حیاتی آمریکا

دولت دونالد ترامپ اخیراً سند راهبرد امنیت ملی آمریکا را منتشر کرده است، سندی که برخی از تحلیلگران آن را مهمترین و البته غیرمنتظره‌ترین بیانیه سیاسی آمریکا در قرن بیست و یکم نامیده‌اند. راهبرد امنیت ملی آمریکا سندی رسمی است که هر رئیس‌جمهوری در آمریکا باید آن را منتشر کند تا اولویت‌ها، تهدید‌ها و جهت‌گیری کلی سیاست خارجی آن رئیس‌جمهور مشخص شود، این سند در دوره دوم ترامپ نیز سرانجام منتشر شد.

 سند ۲۰۲۵ یک بازتعریف ریشه‌ای از سیاست خارجی و امنیت ملی آمریکا ارائه می‌کند. براساس این سند، هدف اصلی آمریکا تقویت قدرت ملی، احیای توان اقتصادی و صنعتی، و کاهش درگیری‌های فرامرزی است. محور کلیدی سند، «بازگشت تمرکز به منافع حیاتی آمریکا» و کنار گذاشتن نقش‌آفرینی‌های گسترده بین‌المللی است.

 این سند را می‌توان بخشی از ردّ گسترده‌تر نظم پس از جنگ سرد دانست. ایده «سلطه دائمی آمریکا» را صریحاً کنار می‌گذارد و به‌جای آن، از منطق «موازنه‌های قدرت جهانی و منطقه‌ای» دفاع می‌کند. تصویر ارائه‌شده از سیاست خارجی آمریکا، نه مبتنی بر مأموریت‌گرایی لیبرال، بلکه متکی بر واقع‌گرایی قدرت‌محور و مدیریت رقابت میان بازیگران بزرگ ترسیم می‌شود.

 در این میان، منطقه غرب آسیا جایگاهی ویژه در راهبرد جدید می‌یابد؛ منطقه‌ای که معنای دکترین جدید آمریکا در آن، نه فقط در گفته‌ها، بلکه تا حد زیادی در «ناگفته‌ها» خوانده می‌شود. در غرب آسیا، راهبرد جدید آمریکا تأکید می‌کند هدف اصلی جلوگیری از سلطه‌ی یک قدرت خصمانه بر منابع نفت و گاز و گذرگاه‌های راهبردی انتقال این منابع است؛ بی‌آنکه ایالات متحده بار دیگر به «جنگ‌های بی‌پایانی» بازگردد که هزینه‌های سنگین سیاسی، نظامی و اقتصادی بر آن تحمیل کرد. در نتیجه، راهبرد امنیت ملی تصویر یک چرخش بنیادین را ترسیم می‌کند: فاصله گرفتن از درگیری سیاسی و نظامیِ عمیق در خاورمیانه؛ همان درگیری‌ای که دهه‌ها شاکله سیاست خارجی و دفاعی ایالات متحده را شکل داده بود. در این چارچوب، تمرکز جدید کمتر بر حفظ یک «صحنه بحران‌زده» متکی بر حضور و مداخله دائمی است و بیشتر بر تضمین تداوم جریان انرژی حیاتی و استمرار روابط تجاری استوار می‌شود. در حقیقت این سند ملی آمریکا، اعتراف به افول آمریکا و تلاش برای احیای قدرت از دست رفته است.

 البته حکیم انقلاب سال‌ها پیش، این افول را تبیین فرمودند: «امروز خاورمیانه بیدار شده است، دنیای اسلام بیدار شده است. یک روزی در منطقه‌ی ما دو قدرت بزرگ آمریکا و شوروی سابق بر همه‌ی امور سیاسی این منطقه مسلط بودند. اما امروز اینجوری نیست. امروز ملت‌های منطقه افول تدریجی قدرت‌ها را می‌بینند؛ و در این زمینه، پیشرو، ایران اسلامی است با پشتوانه و عقبه‌ی عظیم فرهنگی و امکاناتی که در این کشور هست.۱۳۸۹/۱۱/۱۹» همچنین در تاریخ ۸ آذر ۱۴۰۲ فرمودند «این نقشه‌ی جدیدی که بر این منطقه دارد بتدریج حاکمیّت پیدا میکند، چند خصوصیّت دارد. خصوصیّت اوّلش آمریکازدایی است. یعنی نفی سلطه‌ی آمریکا بر منطقه. معنایش قطع رابطه‌ی سیاسی با آمریکا نیست؛ نه، رابطه‌ی سیاسی و اقتصادی با همه دارند، با آمریکا هم دارند، امّا دیگر سلطه‌ی آمریکا روزبه‌روز رو به ضعف است»

 البته آن روز به این بیانات رهبری حتی توسط برخی از چهره‌های سیاسی داخلی خدشه وارد شد، اما امروز خود آمریکایی‌ها رسماً، افول را فریاد می‌زنند.