مذاکرات هسته‌ای؛ اهداف، انتظارات و پیامدها

در حالی که مذاکرات هسته‌ای بار دیگر در کانون توجه افکار عمومی، رسانه‌ها و محافل دیپلماتیک قرار گرفته است، پرسش اصلی آن است که این گفت‌و‌گو‌ها تا چه اندازه می‌توانند تأمین‌کننده منافع ملی و گره‌گشای چالش‌های کشور باشند. متن پیش‌رو با نگاهی تحلیلی، ضمن بررسی زمینه‌های شکل‌گیری مذاکرات، تحولات میدانی و سیاسی مؤثر بر موقعیت ایران، شروط و خطوط قرمز جمهوری اسلامی و نیز راهبرد‌های آینده دشمن، می‌کوشد نسبت مذاکرات با اقتدار ملی و مسیر برون‌رفت از مشکلات اقتصادی و امنیتی کشور را تبیین کند. در ابن راستا برآن شدیم مصاحبه‌ای با جناب آقای دکتر حسن کاظمی قمی، سفیر سابق ایران در عراق و افغانستان صورت داده و پیرامون این موضوع برخی سوال‌ها پرسیده شود.

۱- باسلام، بنظرشما زمان طراحی شده آمریکا برای مذاکرات چه وقتی می‌باشد؟

زمان طراحی شده آمریکا برای مذاکراتی که هم اکنون دستگاه دیپلماسی ما درگیر آن است، امروز نبود بلکه آنها می‌خواستند اغتشاشات اخیر خیابانی که به تعبیر رهبر معظم انقلاب اسلامی یک کودتای براندازانه بود، به مرحله‌ای برسد که نظام نتواند سطح آن را مهار کند و حتی قرار نبود کار به آشوب‌های خیابانی، ترور و آتش‌سوزی مساجد ختم شود بلکه در مراحل بعدی قصد داشتند مراکز تولید انرژی یعنی نفت، گاز و برق کشور را مورد هدف قرار دهند تا نظام در شرایطی قرار گیرد که آمریکا بتواند پیشنهاد مذاکره با شرایط سخت شامل متوقف کردن غنی‌سازی، محدود کردن بُرد موشک‌ها، توقف حضور ایران در منطقه‌ای و خلع سلاح مقاومت را روی میز ایران بگذارد و تا ایران بخواهد نظر خود را در مذاکره اعلام کند، آمریکا حملات هوایی و موشکی علیه اهداف اولیه نظام که شامل حمله به مواضع رهبران سطح یک و سایر مسئولین کشور بود، محقق کند.

در جریان مذاکرات میان نخست وزیر اسرائیل و ترامپ، نتانیاهو اظهار کرده بود که "در مقطع کنونی فرصتی طلایی برای حمله به جمهوری اسلامی فراهم شده است. " ترامپ این سخن را تأیید کرده، اما در عین حال تأکید دارد که "ما در انتظار نتایج حاصل از خیابان‌ها هستیم. " در همین زمینه شاهد حمایت‌های آشکار و تشدید عملیات‌های تروریستی از سوی آمریکا بودیم.

۲- شرایط جمهوری اسلامی ایران در مذاکرات چیست؟

شرایطی که امروز جمهوری اسلامی ایران در آن در حال مذاکرهاست، کاملاً تغییر کرده است و دست دستگاه دیپلماسی در مذاکره بسیار بازتر شده است. این تغییرات در فرصت کوتاهی پس جنگ ۱۲ روزه صورت گرفت.

عوامل مؤثر بر افزایش توانمندی امروز کشور در مذاکرات با آمریکا عبارت‌ند از:

۱- موضع اقتداری که رهبر معظم انقلاب اسلامی از خود نشان دادند

رهبر معظم انقلاب اسلامی فرمودند "ما دنبال جنگ نیستیم، اما اگر تجاوزی صورت بگیرد این بار منطقه وارد جنگ خواهد شد. " کشور‌های منطقه و خود دشمن این حرف را جدی گرفتند و حتی در نشست‌های متعدد و در کشور‌های گوناگون به این نکته اذعان شده است که واکنش جمهوری اسلامی قاطع و منطقه‌ای خواهد بود. به همین علت است که امیر قطر، سلطان عمان، رئیس جمهور ترکیه و روسیه هر کدام به دنبال برون رفت از این بحران، مسیر مذاکره را پیشنهاد می‌دهند.

درجریان سفرآقای لاریجانی به منطقه، درخواست کشور‌های عربی این بود که جمهوری اسلامی تا جایی که می‌تواند میز مذاکره را در اولویت قرار دهد. پیام ایران نیز روشن بود؛ جمهوری اسلامی طالب جنگ نیست، اما اگر جنگی شروع شود منطقه درگیر خواهد شد و شما هم گلایه نکنید، چون پایگاه‌های آمریکا در کشورشما قرار دارند و از خاک شماست که کشور ما مورد تعرض قرار می‌گیرد.

۲- آمادگی نیرو‌های مسلح

نیرو‌های مسلح جمهوری اسلامی ایران امروز آمادگی کامل دارند تا به هر کنشی از سوی دشمن واکنشی درخور نشان دهند و دست به ماشه‌اند؛ همچنین رزمایش نیروی دریای سپاه در تنگه هرمز به شدت در برآورد‌های دشمن تأثیر گذاشت.

۳- مسلط شدن بر خیابان

در مسیر ضربه به نظام (هر چقدر عملیات نظامی به تأخیر بیفتد)، دشمن دست از شرارت بر نمی‌دارد بلکه تاکتیک، تکنیک و راهبرد عملیاتی‌اش را تغییر می‌دهد پس احتمال دارد خیابان‌ها دوباره شلوغ شوند. حضور مردم (که به تعبیر رهبر معظم انقلاب اسلامی، جزء آیات الهی بود)، در ۲۲ دی و ۲۲ بهمن‎ماه شرایط را تغییر داد و امیدواریم در راهپیمایی روز قدس نیز ادامه داشته باشد، زیرا این حضور تاثیر بسیار زیادی بر روحیه دشمن و روحیه جبهه مقاومت خواهد داشت.

۴- بیانیه‌های اثرگذار صادرشده توسط جبهه مقاومت

حزب الله در لبنان با وجود فشار‌های مختلف، بیانیه‌ای صادر و اعلام کرد "گوش به فرمان رهبر معظم انقلاب اسلامی، آماده ورود به جنگ با آمریکا در راستای حمایت از جمهوری اسلامی ایران هستیم. " سایر اضلاع مقاومت ازجمله گروه‌های مقاومت در عراق و انصارالله یمن نیز همین موضع را در بیانیه‌های خود اعلام کردند.

بی اثر بودن بودن جنگ کوتاه مدت با ایران

آمریکا به این نتیجه رسید که جنگ کوتاه مدت که به پایان نظام جمهوری اسلامی ایران ختم شود، عملاً ممکن نیست. این تغییر برآورد حاصل تغییر در ملت، خیابان، آمادگی‌های رزمی نیرو‌های مسلح و واکنش‌های قوی و اثرگذار جمهوری اسلامی ایران است که در این زمینه از خود نشان داد.

۱- عدم دستیابی رژیم صهیونیستی به تاب آوری لازم در برابر موشک‌های ایرانی

۲- خطر تجزیه کشور‌های منطقه از سوی رژیم صهیونیستی

کشور‌های منطقه به این جمع‌بندی رسیدند که خطر تجزیه آنها توسط اسرائیل وجود دارد. این کشور‌ها برخلاف تمایل خود و با وجود اختلافات متعدد با ایران، اظهار دارند که تنها نیرویی که توان مقابله با رژیم صهیونیستی را دارد، ایران است. به طور مثال عربستان که تمام قد در اختیار آمریکاست و پیش‌تر احساس امنیت کامل داشت، اما امروز دیگر از این اطمینان برخوردار نیست چرا که آنها فهمیدند استکبار و صهیونیست به دنبال تجزیه کشور‌های اسلامی است. در گفتگوی دکتر لاریجانی با امیر خالد، وزیر دفاع عربستان، شاید ۲۰ بار امیر خالد به این نکته اشاره کرد که اسرائیل در پی تجزیه کشور‌های بزرگ اسلامی است. منظور از کشور‌های بزرگ اسلامی عربستان، ایران، ترکیه و پاکستان است.

۳- شکل‌گیری قطب‌بندی‌های جدید در برابر آمریکا

برخلاف هیاهوی آمریکایی ها، تنش‌های فزاینده با اروپا، رقابت و تعارض با چین، روسیه و حتی شکاف‌های عمیق در مناسبات شرق و غرب نشان از افول آمریکا دارد و این پیام را صادر می‌کند که این چالش‌ها محدود به جبهه مقاومت و جمهوری اسلامی ایران نیست.

۳- موضع جمهوری اسلامی ایران در مذاکرات هسته‌ای چیست؟

مذاکرات ژنو در چنین فضایی که ذکر شد، شکل گرفت و خوشبختانه موضع دستگاه دیپلماسی جمهوری اسلامی ایران، موضعی قوی و سنجیده‌ای بود. مقامات آمریکایی تأکید کرده‌اند که مانع حرکت ایران به سوی تولید سلاح هسته‌ای خواهند شد. در مقابل، جمهوری اسلامی ضمن موافقت با این نکته، دو شرط اساسی را مطرح کرده است:

۱- دریافت تضمین‌های امنیتی برای جلوگیری از بروز جنگی دیگر؛

۲- رفع تمامی تحریم‌ها.

در برخی موضع‌گیری‌هایی که البته جنبه رسمی و علنی نداشته، آمریکایی‌ها از طریق کشور‌های واسطه درباره موضوع غنی‌سازی پیام‌هایی مبنی بر تمایل به نرمش ارسال کرده‌اند. اما آیا ایران از مواضع خود کوتاه خواهد آمد؟ در این راستا باید گفت که ایران حاضر است اورانیوم غنی‌شده ۶۰ درصد خود را رقیق کرده و به ۲۰ درصد کاهش دهد چرا که این میزان نیاز واقعی ما را تأمین می‌کند. با این حال، هرگونه توقف کامل برنامه هسته‌ای به صراحت رد شده است. در مورد مسائل موشکی و منطقه‌ای نیز جمهوری اسلامی ایران اعلام کرده است که در این خصوص مذاکره‌ای وجود ندارد، چون این مسائل جزء امنیت ملی کشور است.

۴- خواسته‌های آمریکا از مذاکرات چیست؟

آنچه در اخبار و اطلاعات منتشر شده نشان می‌دهد بر روی چهارچوب کلی در ژنو بحث‌هایی شده است و از صحبت‌های آقای عراقچی هم نمی‌توان به جواب آمریکایی‌ها پی برد. با توجه به رفتار آمریکا باید گفت که آنها نخواند پذیرفت چرا که پس از توافق برجام آمریکایی‌ها آن را یک گام مثبت دانستند، اما بر این نکته تأکید کردند که این تنها آغاز مسیر است و اگر ایران بخواهد به جامعه جهانی بپیوندد و تجارتش را به آمریکا آغاز کند باید شش گام دیگر بردارد:

الف ـ محدودسازی موشکی.

ب ـ دست کشیدن از مقاومت.

ج ـ صلح منطقه‌ای؛ یعنی قبول اسرائیل و منظور آمریکا از صلح یعنی تحمیل اراده از مسیر قدرت.

د - برچیده شدن تمام نهاد‌هایی که پس از انقلاب شکل گرفتند؛ شامل جایگاه ولایت فقیه، شورای نگهبان، سپاه پاسداران و....

ه - قوانین نباید بر مبنای احکام اسلامی باشد؛ یعنی باید شورای نگهبانی که تأیید می‌کند قوانین در مقابل احکام اسلامی قرار نداشته باشد برچیده شود.‌ی - به خواسته مردم عمل شود؛ به عنوان مثال اگر مردم خواسته‌ای بر خلاف اسلام و قوانین شرعی بخواهند باید در مجلس شما تصویب شود.

اگر ایران این مسیر را طی کرد و این شش شرط را اجرایی کرد آن موقع روابط تجاری ایران و آمریکا برقرار خواهد شد. روشن است که مسیر مذاکره، مسیر حل مشکلات نیست و در فرمایشات اخیر رهبر معظم انقلاب اسلامی نیز چندین بار به این نکته اشاره شد که هدف آمریکا بلعیدن ایران است. همچنین هدف آمریکا فقط اسقاط نظام نیست بلکه کینه و دشمنی با ملت ایران و انقلابی است که که باعث شد منافع نامشروع آمریکا در ایران قطع شود و اینک آمریکا به چیزی کمتر از بازگشت به ایران قانع نیست.

۵- علت قبول مذاکرات از سوی ایران بنظرشما چیست؟

امروز ایران به منظور اعتمادسازی و اتمام حجت با دیگر کشور‌ها مذاکره را پذیرفته است. ما پیش از این، چنین تجربه‌ای را در عراق داشته‌ایم و اولین مذاکره ایران با آمریکا نیز در این چارچوب صورت گرفت و جمهوری اسلامی ایران پذیرفت که در مسائل امنیتی با آمریکا گفت‌و‌گو کند. با اینکه ما از پیش می‌دانستیم این مذاکره نتیجه ملموسی نخواهد داشت، اما ایران پیام خود را به آمریکا و عراق منتقل کرد و با این اقدام بهانه را از آنان گرفت. امروز نیز لازم است اتمام حجت صورت گیرد.

در شرایط موجود قطعاً مذاکره باید دنبال شود، اما حرکت در زمین دشمن و شرطی کردن اقتصاد به مذاکرات عملی اشتباه است. این حرف را آقای اوباما وقتی برجام را امضا کرد به ایران زد و گفته بود: "ایران در زمینه برجام کار خوبی انجام داده است با این حال، برای ایران دو مسیر بیشتر وجود ندارد: یا پذیرش تحریم‌ها و تحمل فشار‌ها و مشکلات ناشی از آن، یا حرکت به این سمت با همان شرایطی که پیش‌تر برشمرده شد. " همین اظهارات اوباما باعث شد در انتخابات سال ۱۳۹۴، ۳۰ کرسی مجلس در تهران به افرادی رسید که جامعه به این جمع‌بندی و اقناع رسیده بود که حضور آنان در مجلس می‌تواند اقتصاد کشور را اصلاح کند چرا که این ۳۰ نفر جز کسانی بودند که شعار مرگ بر آمریکا نمی‌دادند، و این نتیجه شرطی شدن جامعه بود.

۶- راهبرد آینده دشمن را چگونه ارزیابی کرده‌اید؟

۱- تحریک و تشویق به بی‌ثباتی و آشوب

شرایط نشان می‌دهد حمله دشمن به تأخیر افتاده است، اما آمریکا شرارت را کنار نخواهد گذاشت، آنها هنوز از خیابان‌ها مأیوس نشده‌اند و دستگاه‌های امنیتی اطلاعاتی ما ضروری است به‌صورت جدّی روی این مسئله کار کنند؛

۲- افزایش تحریم‌ها و فشار اقتصادی به ایران

۳- افزایش فشار‌ها بر جبهه مقاومت

۷- راه برون رفت ازشرایط فعلی در کشور چیست؟

مسیر خروج از وضعیت کشور، به تقویت اقتدار ملی بازمی‌گردد. ارکان اقتدار ملی عبارت‌اند از:

۱- تقویت بنیه دفاعی و امنیتی کشور که خوشبختانه در حال پیگیری است؛

۲- توسعه علمی و فناوری در این زمینه هم تحت مدیریت حضرت آقا پیشرفت خوبی داشته‌ایم؛

۳- مقوم سازی اقتصاد؛

۴- تقویت روحیه حماسی و انقلابی در جامعه؛

۵- تقویت توان جهه مقاومت در منطقه.

اگر عواملی که ذکر شد، انجام گیرد دست دیپلماسی ما در مذاکرات باز می‌شود و می‌تواند موضع قدرتمندانه‌ای اتخاذ کند تا چشم طمع دشمنان کور شود.