بازآرایی موازنه قدرت در شرق آسیا

رهبر چین، شی جین‌پینگ، قصد دارد هفته آینده به کره شمالی سفر کند. این نخستین سفر او به این کشور در نزدیک به هفت سال گذشته خواهد بود و در شرایطی انجام می‌شود که پکن به دنبال تقویت روابط خود با پیونگ‌یانگ است. این سفر پس از دو نشست جداگانه‌ای انجام می‌شود که شی ماه گذشته در پکن برای ترامپ، و پوتین، میزبانی کرده بود. ترامپ که در دوره نخست ریاست‌جمهوری خود سه بار با کیم جونگ اون دیدار کرده بود، پیش‌تر گفته بود که برای دیداری دوباره با رهبر کره شمالی آمادگی دارد.

محاسبات و پیام‌های سیاسی

در سپتامبر گذشته، رئیس‌جمهور چین با گرمی از کیم در پکن استقبال کرد؛ پس از آنکه او را همراه با پوتین به‌عنوان میهمانان ویژه برای شرکت در رژه نظامی هشتادمین سالگرد پیروزی بر ژاپن در جنگ جهانی دوم دعوت کرده بود. در آخرین سفر شی به کره شمالی، کیم جونگ اون با پیامد‌های تحریم‌ها و شکست مذاکرات هسته‌ای با ایالات متحده دست‌وپنجه نرم می‌کرد.

اما اکنون، پس از نزدیک به هفت سال، شی در حالی روز دوشنبه آینده به کره شمالی بازمی‌گردد که با رهبری دیدار خواهد کرد که به لطف اتحادش با روسیه جسورتر شده و توانسته اقتصاد کشورش را تا حدی از انزوای سابق خارج کند. انتظار می‌رود شی از این نشست دو روزه با کیم برای نمایش جبهه‌ای متحد میان متحدان در برابر غرب استفاده کند. با این حال، تحلیلگران معتقدند که چین همچنین در پی تقویت نفوذ خود بر همسایه‌ای است که در سال‌های اخیر به سمت روسیه متمایل شده است. در مقابل، کیم جونگ اون می‌خواهد بیش از گذشته به‌عنوان شریکی هم‌ترازتر با چین مورد توجه قرار گیرد و احتمالاً از نزدیکی جدید خود به روسیه برای گرفتن امتیازات اقتصادی از پکن استفاده خواهد کرد.

ایجاد توازن میان دو قدرت

اگر کره شمالی بتواند میان دو همسایه قدرتمند خود، یعنی چین و روسیه، تعادل برقرار کند، کیم ممکن است آزادی عمل بیشتری برای توسعه برنامه هسته‌ای خود به دست آورد. چنین وضعیتی می‌تواند ثبات منطقه را به خطر بیندازد؛ منطقه‌ای که متحدان آمریکا هم‌اکنون نیز از گسترش توان نظامی چین و توانایی واشنگتن در عمل به تعهدات دفاعی خود، در شرایطی که منابعش در جنگ با ایران مصرف می‌شود و وارد باتلاق جنگ ایران شده است، نگران هستند.

از سوی دیگر، چین می‌کوشد نشان دهد که در حالی که واشنگتن ــ چه از طریق جنگ با ایران و چه با اعمال تعرفه‌های گمرکی علیه متحدان و رقبای خود ــ موجب بی‌ثباتی می‌شود، پکن نیرویی برای ثبات جهانی است. کورت کمپبل، معاون پیشین وزیر خارجه آمریکا در دولت جو بایدن و رئیس «گروه آسیا»، گفته است: «شی جین‌پینگ می‌خواهد نشان دهد روابطش با اعضای حلقه نزدیک خود بهتر از روابط ترامپ با شرکای دموکراتیکش است.

پیروزی‌های کیم در سایه بازدارندگی هسته‌ای

تنها چند سال پیش، اوضاع برای کیم چندان امیدوارکننده به نظر نمی‌رسید. در سال ۲۰۱۹، ترامپ از مذاکرات هسته‌ای با او خارج شد و امید‌ها به لغو تحریم‌های آمریکا از بین رفت. سال بعد نیز کیم در واکنش به همه‌گیری کووید-۱۹ مرز‌های کشورش را بست و عملاً کره شمالی را در انزوای کامل قرار داد؛ اقدامی که تجارت با چین، مهم‌ترین منبع کالا و ارز خارجی این کشور، را متوقف کرد.

اما شرایط به نفع کیم تغییر کرد؛ نه‌تنها به دلیل فروکش کردن همه‌گیری، بلکه همچنین به این دلیل که او در حمایت عملیاتی از روسیه در جنگ اوکراین بهره برد تا روابط خود با مسکو را گسترش دهد و سیاست خارجی کره شمالی را که پیش‌تر به شدت به چین متمایل بود، بازتعریف کند. کیم با ارسال تسلیحات و نیرو به روسیه از مسکو حمایت کرد و روسیه نیز در مقابل میلیارد‌ها دلار سرمایه و کمک اقتصادی به کره شمالی تزریق کرد. پیونگ یانگ با توسعه قدرت هسته‌ای در کنار چین در حال تبدیل شدن به یکی از کشور‌های قدرتمند در شرق آسیاست که دررقابت‌های استراتژیک چین و امریکا نقش موثری به سود پکن بازی می‌کند و چینی‌ها نسبت به این مسئله توجه خاصی دارند.

جمع بندی

مهم‌ترین نکته‌ای که در بسیاری از گزارش‌ها کمتر دیده می‌شود این است که رقابت اصلی دیگر میان چین و روسیه بر سر کره شمالی نیست؛ بلکه میان چین و آمریکا بر سر نظم آینده شرق آسیاست. روسیه فعلاً به دلیل جنگ اوکراین به یک شریک تاکتیکی برای کره شمالی تبدیل شده است، اما از نظر اقتصادی و جغرافیایی توان جایگزینی چین را ندارد؛ بنابراین سفر شی جین‌پینگ را می‌توان بخشی از راهبرد بزرگ‌تر چین برای نشان دادن این پیام دانست که:

۱. پکن همچنان بازیگر اصلی در پرونده کره شمالی است.

۲. امنیت شرق آسیا بدون مشارکت چین قابل مدیریت نیست.

۳. آمریکا نمی‌تواند از طریق ائتلاف‌های منطقه‌ای، چین را به حاشیه براند.

۴. چین در حال ساخت شبکه‌ای از شرکا و متحدان است که در برابر نظم تحت رهبری آمریکا نوعی موازنه ایجاد کنند.

در واقع، کره شمالی برای چین تنها یک همسایه نیست؛ بلکه یک «دارایی ژئوپلیتیکی» در رقابت بلندمدت با ایالات متحده محسوب می‌شود. این همان چارچوبی است که می‌تواند تحلیل شما را از یک گزارش خبری به یک مقاله علمی و راهبردی ارتقا دهد. نکته مهم اینجاست که کره شمالی با دستیابی به بمب اتم بازدارندگی خود را تثبیت کرده است و قدرت‌های جهانی در حال رقابت با همدیگر برای تقویت رابطه با آن هستند و در سایه امنیت تضمین شده در حال توسعه روابط اقتصادی با کشور‌های بزرگی نظیر روسیه و چین است و اقتصاد تسلیحاتی آن نیز به کمک ان آمده است که نفوذ و قدرت خود را ارتقا دهد.