طرح ائتلاف دریایی عربستان سعودی

   نویسنده: فرزان شهیدی

در بحبوحه تنش‌های منطقه‌ای، عربستان سعودی روز پنجشنبه ۸ مرداد ۱۴۰۵ یک نشست بین ‌المللی در سطح روسای ستادهای ارتش و نمایندگانی از کشورهای مختلف برای بحث در باره طرح ایجاد یک اتحاد دفاعی دریایی چندملیتی برای مقابله با تهدیدات در باب المندب، دریای سرخ و خلیج عدن ترتیب داد. تا کنون ۱۴ کشور حمایت خود را از این اتحاد دریایی اعلام کرده و سایر کشورها در حال نهایی کردن مصوبات ملی خود برای پیوستن یا عدم پیوستن به این ائتلاف هستند. 
کشورهای شرکت‌کننده عبارتند از: عربستان سعودی، کویت، بحرین، قطر، پاکستان، ترکیه، مصر، اردن، دولت مستعفی یمن، بنگلادش، نیجریه، سودان، جیبوتی و سومالی. دو دولت امارات و عمان هنوز به این ائتلاف نپیوسته‌اند که ظاهرا حاکی از اختلافات فیمابین این دو کشور با ریاض می باشد. 
این اقدام عربستان بعد از آن صورت گرفت که انصارالله یمن در واکنش به حملات عربستان، لغو محاصره دریایی این کشور را اعلام کرد و حملاتی را علیه نفتکش‌های عربستان در دریای سرخ و زیرساخت نفتی این کشور انجام داد. با توجه به تغییر معادلات در منطقه در اثر جنگ میان آمریکا و ایران، دست‌های آشکار و پنهان آمریکا در این طرح به منظور ایجاد یک جبهه مشترک علیه جمهوری اسلامی ایران و محور مقاومت قابل مشاهده است. 
مفاد و اهداف طرح
طبق ادعای وزارت دفاع عربستان، شرکت ‌کنندگان در مورد پیش‌نویس منشور ائتلاف دفاع دریایی چندملیتی، اسناد مرجع، ساختار سازمانی، ترتیبات فرماندهی و کنترل، سازوکارهای عملیاتی و برنامه های کار در مراحل آینده که ایجاد یک چارچوب کاربردی موثر که توسعه همکاری دفاع دریایی بین کشورهای شرکت ‌کننده را تضمین می‌کند و با تهدیدات دریایی مشترک در تنگه باب المندب، دریای سرخ و خلیج عدن مقابله می‌ کند، بحث و تبادل نظر کردند. وزارت دفاع عربستان ادعا کرده است، ائتلاف دفاع دریایی چندملیتی، یک ابتکار دفاع بین‌المللی باز است که از همه کشورهایی که اهداف و اصول مشترکی با آن دارند.
اعلام این ائتلاف دریایی در زمانی صورت گرفت که حملات به کشتی‌های تجاری، تانکرهای انرژی و زیرساخت‌های دریایی در تنگه هرمز و تنگه باب المندب افزایش یافته بود. این حملات در بحبوحه افزایش تنش‌های ناشی از درگیری ایالات متحده و ایران و حملات تلافی‌جویانه علیه چندین کشور خلیج فارس و همچنین تنش‌های جدید بین عربستان سعودی و انصارالله در یمن رخ داد.
عربستان سعودی مدعی شده انصارالله این هفته حملاتی را از خاک عراق و با هماهنگی جناح‌های مسلح عراقی به عربستان سعودی انجام داد  که شامل هدف قرار دادن تأسیسات نفتی در استان شرقی، مرکز اصلی تولید نفت خام در عربستان سعودی، بود.  در پاسخ، عربستان سعودی، با مشارکت ایالات متحده، حملات هوایی را به مقرهای حشدالشعبی در عراق سامان داد که به شهادت حداقل 20 تن منجر شد. 
اهداف این ائتلاف دریایی در چند مورد خلاصه شده که عبارت است از: افزایش امنیت دریایی/ حفاظت از آزادی دریانوردی/ تامین امنیت مسیرهای تجارت بین‌المللی/ حفاظت از مسیرهای تأمین انرژی/ حفاظت از منافع مشترک دریایی در تنگه باب المندب، دریای سرخ و خلیج عدن/ افزایش اشتراک‌گذاری اطلاعات و جاسوسی/ توسعه برنامه‌ ریزی عملیاتی/ انجام رزمایش‌ها و مانورهای مشترک دریایی/ انجام عملیات مشترک دریایی.
واکنش یمن
به دنبال تلاش‌های عربستان سعودی برای تشکیل ائتلاف دریایی برای مقابله با محاصره دریایی یمن، صنعا آمادگی خود را برای مقابله دریایی با این ائتلاف جدید که به گفته منابع یمنی، چندین کشور ساحلی دریای سرخ تصمیم به تحریم آن گرفته ‌اند، اعلام کرد.
سید عبدالملک الحوثی، رهبر جنبش انصارالله که محور اصلی مقاومت یمن محسوب می شود، اظهار داشت که مولفه‌های فعلی نشان می‌دهد که عربستان سعودی به سمت تشدید همه‌ جانبه تنش‌ها پیش می‌رود و ما با تشدید همه‌ جانبه آن را پاسخ خواهیم داد . وی در سخنرانی هفتگی خود تأکید کرد که صنعا مصمم است معادله محاصره در برابر محاصره را حفظ کند و نه بریتانیایی‌ها، نه آمریکایی‌ها و نه اسرائیلی‌ها نمی‌توانند عربستان سعودی را نجات دهند.
در این حال، نیروهای مقاومت یمن تحولات دریای سرخ را زیر نظر داشته و طبق یک راهبرد تلافی‌جویانه برای خنثی کردن هرگونه تلاش سعودی- آمریکایی برای شکستن محاصره یمن، اقدام به حمله علیه کشتیرانی عربستان در دریای سرخ خواهند کرد. 
نکته قابل توجه آن است که حملات تنها منحصر به کشتی های عربستان و آمریکا نیست؛ بلکه هر کشوری که در محاصره علیه مردم یمن شرکت کند یا با پیوستن به هرگونه اتحاد مخالف تصمیم یمن، سعی در شکستن محاصره داشته باشد، از عبور کشتی‌هایش از تنگه باب المندب جلوگیری خواهد شد. در واقع، توانایی‌های نظامی فعلی صنعا یمن را قادر می‌سازد تا تلاش‌های دشمن برای نظامی کردن دریای سرخ را خنثی کند. به همین دلیل، ناظران پیش بینی می کنند که اتحاد جدید به سرنوشت اتحاد قبلی خود، یعنی ائتلاف «نگهبان شکوفایی» به رهبری ایالات متحده و با عضویت بریتانیا در اواخر سال ۲۰۱۳، که در نهایت شکست خورد، دچار خواهد شد. 
این در حالی است که عربستان سعودی تلاش می‌کند بحران دریای سرخ را بین‌المللی کند و نگرانی‌هایی را در میان ملت‌ها در مورد اقدامات انصارالله و تأثیر آن بر ناوبری بین‌المللی ایجاد کرده است. از سوی دیگر، دولت صنعا گزارش برخی خبرگزاری ها مبنی بر قصد اعمال عوارض ترانزیت بر کشتی‌های عبوری از باب المندب را تکذیب کرده و تاکید کرد یمن به دنبال جمع‌آوری پول نیست، بلکه تنها به ایفای نقش مشروع خود در احیای حقوق مردم خود که توسط عربستان سعودی غصب شده است، عمل می‌کند. از دیگر سو، برخی منابع یمنی افزوده اند جلوگیری از عبور کشتی‌های سعودی از باب المندب و دریای سرخ می‌تواند در صورت ادامه طفره رفتن ریاض از تعهدات خود تحت توافق صلح در یمن، به دریای عمان و اقیانوس هند نیز گسترش یابد.
جمع بندی
طرح ائتلاف دریایی عربستان سعودی که در ظاهر برای امنیت دریایی در حوزه دریای سرخ ارائه شده، ناظر به تلاش جهت تغییر معادلات منطقه است که پس از جنگ 40 روزه به نفع مقاومت رقم خورده و عربستان با هدایت آمریکا سعی دارد با تشکیل یک بلوک مشترک شامل کشورهای مختلف، این معادله را بر هم بزند و به ویژه مقاومت یمن را در تحت فشار و تنگنا قرار دهد. 
ارزیابی در باره ائتلاف دریایی عربستان سعودی و ترسیم دورنمای آن هنوز زود است؛ زیرا این ائتلاف در حال حاضر بیشتر یک طرح در حال شکل‌ گیری بوده و به یک سازوکار عملیاتی نهادینه و کارآمد تبدیل نشده است. از طرفی به رغم آنکه حداقل 50 کشور به این ائتلاف فراخوانده شده‌اند؛ اما تاکنون تنها 14 کشور به آن پاسخ مثبت داده‌اند؛ موضوعی که با ادعای بین المللی بودن ائتلاف همخوانی ندارد. 
با این حال، اگر عربستان سعودی به عنوان مبتکر این طرح بتواند دایره اعضای ائتلاف را توسعه دهد، منشور این ائتلاف را نهایی کند، مقر را فعال سازد، و مشارکت عملیاتی پایدار حداقل چند کشور کلیدی به ویژه در ساحل دریای سرخ را به ‌دست آورد؛ ممکن است به برخی اهداف جزئی دست یابد؛ در غیر این صورت، این ائتلاف همانند طرح های پیشین در حد نمادین باقی مانده و آثار آن بیشتر تبلیغاتی و روانی خواهد بود؛ تنها از این جهت که در ظاهر متشکل از برخی کشورهای مهم و تاثیرگذار منطقه مانند عربستان، ترکیه، پاکستان و مصر می باشد. 
از سوی دیگر، توانمندی‌های محور مقاومت به ویژه انصارالله در قلمروی دریایی باب المندب و دریای سرخ، در کنار سیطره جمهوری اسلامی ایران بر تنگه هرمز؛ در حدی است که می‌تواند موجب ناکامی هر گونه اقدام مشترک از سوی کشورهای ائتلاف شده و بر خلاف اهداف اولیه ائتلاف، به جای مهار تنش، در عمل موجب تشدید درگیری در این منطقه راهبردی گردد.