قطب مستقل یا ضلع آسیب‌پذیر محور ضدایرانی

### منابع قدرت، اقتصاد فناورانه و صنعت دفاعی بومی

امارات در حال بازتعریف ساختاری اقتصاد خود فراتر از تجارت با ایران است. این کشور تا اوت ۲۰۲۶ تعداد ۳۸ توافق‌نامه مشارکت اقتصادی جامع (CEPA) امضا کرده و تجارت غیرنفتی خود را در نیمه اول ۲۰۲۶ به ۱.۹۳۷ تریلیون درهم رسانده است. در همین دوره، صادرات غیرنفتی امارات به حدود ۴۵۲.۸ میلیارد درهم رسید و تجارت با کشور‌هایی که توافق‌نامه‌های CEPA با آنها اجرایی شده بود، به ۳۰۴.۳ میلیارد درهم بالغ شد. برنامه CEPA که از سپتامبر ۲۰۲۱ آغاز شده، شبکه تجاری امارات را در آسیا، آفریقا و اروپا گسترش داده و شامل توافق‌نامه‌هایی با هند، اندونزی، ترکیه، کنیا و گابن است.

در بُعد صنعت دفاعی، گروه EDGE در سپتامبر ۲۰۲۶ با شرکت کره‌ای هانوا تفاهم‌نامه‌ای برای تولید بومی سامانه‌های پدافند هوایی L-SAM، M-SAM و راکت‌انداز Chunmoo امضا کرد. هدف این همکاری، تشکیل یک شرکت مشترک در امارات و تولید بومی این سامانه‌ها برای تقویت پایه صنعتی دفاعی محلی است. این تحولات نشان می‌دهد ابوظبی نه‌فقط مصرف‌کننده امنیت، بلکه در حال تبدیل‌شدن به تولیدکننده فناوری دفاعی و قطب ژئواکونومیک منطقه است.

### موازنه با ایران، تنش‌زدایی از موضع آسیب‌پذیری

در سوی دیگر، امارات هم‌زمان کانال‌های دیپلماتیک با ایران را فعال نگه داشته است. در سپتامبر ۲۰۲۶، رئیس‌جمهور ایران، مسعود پزشکیان، پس از دیدار با ولیعهد ابوظبی در حاشیه اجلاس بریکس در دهلی‌نو اعلام کرد: «توافق کردیم که صفحه را ورق بزنیم، به آینده نگاه کنیم و آن را با هم بسازیم.» دو طرف در بیانیه مشترکی که در چارچوب بریکس صادر شد، بر ضرورت خویشتن‌داری و کاهش تنش‌ها در غرب آسیا تأکید کردند.

اما این تنش‌زدایی در سایه ادعا‌های مکرر ابوظبی درباره جزایر سه‌گانه و تعلیق تجارت با ایران در اوت ۲۰۲۶ انجام می‌شود. وابستگی متقابل اقتصادی، ۲۱ میلیارد دلار صادرات سالانه امارات به ایران و ۲۸ میلیارد دلار تجارت غیرنفتی در ۲۰۲۴، در جنگ اخیر به سلاح تبدیل شد. دبی به‌عنوان گرهی حیاتی برای دور زدن تحریم‌ها عمل کرده و شبکه‌های مالی ایرانی از این مسیر فعالیت می‌کردند. کارشناسان آمریکایی تعلیق تجارت از سوی ابوظبی را از تحریم‌های واشنگتن مؤثرتر توصیف کردند، زیرا این اقدام مستقیماً شریان اقتصادی حیاتی تهران را هدف گرفت.

### رقابت با عربستان، از مدیریت تنش به شکاف علنی

رقابت ابوظبی و ریاض در یمن به رویارویی مستقیم ارتقا یافته است. امارات با حمایت از شورای انتقالی جنوب، ساختاری موازی در برابر دولت مورد حمایت ریاض ساخته و کنترل بخش‌هایی از حضرموت و المهره را به متحدان خود سپرده است.

در دسامبر ۲۰۲۵، نیرو‌های شورای انتقالی به‌سرعت کنترل استان‌های حضرموت و المهره را به دست گرفتند، اما با حملات هوایی عربستان و ضدحمله نیرو‌های طرفدار ریاض عقب رانده شدند. ریاض علناً ابوظبی را به حمایت از این تهاجم متهم کرد و از امارات خواست نیرو‌های خود را از یمن خارج کند.

در ژانویه ۲۰۲۶، عیدروس الزبیدی، رهبر شورای انتقالی، با یک سفر دریایی و هوایی از عدن به ابوظبی از طریق سومالی‌لند و سومالی فرار کرد؛ سفری که به گفته ائتلاف به رهبری عربستان، زیر نظر افسران اماراتی انجام شد.

با این حال، حملات انصارالله فشار را بر ریاض افزایش داده و سعودی‌ها را ناچار به بازنگری روابط با ابوظبی کرده است. دیدار منصور بن زاید با مقامات سعودی در سپتامبر ۲۰۲۶ نشانه‌هایی از مدیریت اختلافات را نشان می‌دهد، اما این همکاری بیش از اتحاد راهبردی، واکنشی به فشار‌های میدانی است.

### چندجانبه‌گرایی و معماری نظم جدید

خروج امارات از اوپک در مه ۲۰۲۶، نقطه عطفی در معماری نظم منطقه‌ای است. این اقدام که پس از نزدیک به ۶۰ سال عضویت صورت گرفت، از سوی مقامات اماراتی یک انتخاب حاکمیتی و راهبردی مبتنی بر چشم‌انداز بلندمدت اقتصادی توصیف شد.

‌

می‌توان این تصمیم را نشانه‌ای از گذار به سوی خودمختاری اقتصادی و راهبردی بیشتر دانست، زیرا تناقض ساختاری میان استراتژی انرژی جهانی امارات و محدودیت‌های اوپک، این کشور را به سمت تولید و صادرات مستقل سوق داده است.

گزارش‌ها از شکل‌گیری دو قطب (هند، امارات، اسرائیل) و (پاکستان، عربستان، ترکیه، مصر) حکایت می‌کند. امارات همچنین در بریکس فعال است، اما اختلافات ایران و امارات در اجلاس وزرای خارجه بریکس در مه ۲۰۲۶ مانع از صدور بیانیه مشترک شد (برای نخستین بار در تاریخ این گروه).

### کلام پایانی

امارات در نظم جدید منطقه‌ای، یک قدرت میانی چندوجهی و مدعی مرکزیت است که با تکیه بر اقتصاد تجاری، فناورانه و صنعت دفاعی بومی در پی تبدیل‌شدن به هاب مستقل منطقه‌ای است. اما امنیت خود را از طریق ادغام عملیاتی با آمریکا و رژیم صهیونیستی تأمین می‌کند و همین امر آن را به ضلع اصلی محور ضدایرانی و در عین حال، به آسیب‌پذیرترین ضلع آن تبدیل کرده است.

اماراتی که تنها حدود ۶۳ هزار نیروی نظامی فعال دارد، نمی‌تواند در بلندمدت هم‌زمان با محور صهیونیستی ـ آمریکایی همراهی کند و هم از مزایای اقتصادی همسایگی با ایران بهره‌مند شود. جایگاه واقعی ابوظبی در نظم نوظهور، موازنه‌گر شکننده در نظم چندمرکزی است؛ نه کاملاً در اردوگاه غربی ـ عبری ادغام شده و نه قادر به حفظ استقلال کامل از آن است.

آینده این جایگاه به توانایی ابوظبی در یافتن توازنی پایدار میان امنیت‌جویی غیرخصمانه و همکاری اقتصادی منطقه‌ای بستگی دارد؛ توازنی که تاکنون بیش از آنکه به ثبات بیانجامد، رقابت‌ها را پیچیده‌تر کرده است.