از فرسایش موازنه بازدارندگی تا گسل‌های ژئوپلیتیک

یادداشت سردبیر

تحولات شتابان منطقه غرب آسیا نشان‌دهنده ورود موازنه قوا به مرحله‌ای بی‌بازگشت است؛ مرحله‌ای که در آن گزاره‌های سنتی امنیت جمعی و هژمونی غرب بیش از هر زمان دیگری با بحران کارآمدی مواجه شده‌اند. رصد وقایع میدانی در یمن و خلیج عدن نشان می‌دهد که مقاومت با تحمیل معادله کنترل آتش بر گلوگاه‌های راهبردی دریای سرخ و باب‌المندب، ابتکار عمل را در دست گرفته و عملاً ابزار‌های مهار غربی را ناکارآمد ساخته است.

بازتاب مستقیم این معادله، در تنگنای اقتصادی کشور‌های حاشیه خلیج فارس، به‌ویژه عربستان سعودی، هویدا شده است؛ جایی که افزایش سرسام‌آور هزینه‌های بیمه دریایی، اختلال در جریان صادرات نفت و کسری فزاینده بودجه، پروژه‌های بلندپروازانه‌ای، چون «چشم‌انداز ۲۰۳۰» را در معرض فرسایش ساختاری قرار داده و ریاض را به پناه بردن به چتر‌های پرهزینه خارجی کشانده است.

هم‌زمان، رژیم صهیونیستی در پی گسترش جبهه‌های نبرد، با افول شدید مشروعیت بین‌المللی، بحران عمیق نیروی انسانی و هراس از انحطاط درونی دست‌وپنجه نرم می‌کند. خروج نیرو‌های نظامی آمریکا از عراق نیز اگرچه تغییر تاکتیک واشنگتن به سمت اهرم‌های پنهان ارزی و اطلاعاتی را رقم زده، اما حاکی از عقب‌نشینی آشکار پایگاه‌های اشغالگر در برابر عزم جبهه مقاومت است. این شرایط، حامیان فرامنطقه‌ای نظیر لندن را در قمار پرمخاطره مداخله نظامی گرفتار کرده و ائتلاف‌های نامتجانس را در آزمون سخت واقعیت‌های میدانی ناکام گذاشته است.

مجموعه پیش‌رو، با تبیین این پویایی‌های راهبردی، تصویری دقیق از گسل‌های نوظهور ژئوپلیتیک و گذار منطقه به موازنه قدرتی چندوجهی و مقاومت‌پایه ارائه می‌دهد.

اخبار راهبردی مناطق مهم نهضتی

دروغ‌پردازی رسانه‌ای عربستان در یمن

وزارت خارجه یمن با رد ادعا‌های ریاض مبنی بر پیروزی مزدوران سعودی در تعز، این گزارش‌ها را توهمات رسانه‌ای و اخبار کذب خواند. صنعا تأکید کرد که مناطق غربی استان تعز همچنان تحت کنترل نیرو‌های یمنی است و ادعا‌های پیشروی دشمن، پوششی برای شکست‌های میدانی آنهاست. مقامات انصارالله تصریح کردند که با بستن شکاف‌های امنیتی، متجاوزان اکنون در محاصره رزمندگان یمنی گرفتار شده‌اند.

افزایش حضور نظامی ترکیه در عربستان

در پی تشدید حملات یمن به عربستان، گزارش‌ها از برنامه آنکارا برای اعزام نیرو و سامانه‌های پدافند هوایی به ریاض حکایت دارد. این اقدام در چارچوب «ائتلاف دفاعی مکه» صورت می‌گیرد که هدف آن تقویت امنیت زیرساخت‌های حیاتی و تأسیسات انرژی عربستان است. ترکیه از سال گذشته تیم‌های فنی و تجهیزات جنگ الکترونیک خود را برای حفاظت از ریاض در خاک این کشور مستقر کرده است.

میراث شهید نصرالله و پایداری در جنوب لبنان

شیخ نعیم قاسم، دبیرکل حزب‌الله، در مراسمی با گرامیداشت اندیشه‌های راهبردی شهید سیدحسن نصرالله، تأکید کرد که مقاومت بر پایه اسلام ناب و فرهنگ جهاد استوار است. وی با اشاره به خروج نیرو‌های آمریکایی از عراق به‌عنوان نقطه عطفی تاریخی، تصریح کرد که رژیم صهیونیستی قادر نخواهد بود در جنوب لبنان باقی بماند و مقاومت با پایداری خود، آزادسازی این سرزمین را قطعی کرده است.

کاهش بی‌سابقه نیروی کار خارجی در عربستان

گزارش‌های اقتصادی نشان می‌دهد که شمار اتباع خارجی شاغل در عربستان، برای نخستین بار در دو سال اخیر کاهش یافته است. این روند که ناشی از توقف یا کاهش بودجه پروژه‌های دولتی، از جمله نئوم، است، با کاهش رشد بیمه‌های درمانی نیز همراه بوده است. هم‌زمان، نرخ بیکاری شهروندان سعودی تغییری نداشته و اقتصاد این کشور در ایجاد مشاغل جدید با سرعت بسیار کمتری مواجه است.

هشدار سیا درباره فروپاشی داخلی اسرائیل

یک گزارش محرمانه واحد «رد سل» سیا فاش کرد که اسرائیل به دلیل شکاف‌های عمیق سیاسی، اقتصادی و اجتماعی، با خطر جنگ داخلی یا فروپاشی ساختار دولت مواجه است. عواملی نظیر بحران اقتصادی، افزایش هزینه‌های نظامی، اختلافات بر سر معافیت یهودیان ارتدوکس از خدمت سربازی و کاهش حمایت‌های بین‌المللی، ثبات این رژیم را در آستانه انتخابات آتی به‌شدت تهدید می‌کند.

تسلط انصارالله بر موازنه آتش در دریا

عضو دفتر سیاسی انصارالله تأکید کرد که تداوم محاصره و تجاوز علیه یمن، کشتیرانی عربستان را در معرض تهدید دائمی قرار می‌دهد. صنعا با تکیه بر تجربه عملیات دریایی علیه رژیم صهیونیستی و تسلط بر دریای سرخ و خلیج عدن، اعلام کرد که عملیات یمنی‌ها تا لغو محاصره ادامه خواهد داشت. انصارالله هشدار داد که دامنه عملیات دریایی آنها صد‌ها مایل از باب‌المندب فراتر می‌رود.

انزوای بی‌سابقه اسرائیل در افکار عمومی جهان

نتایج نظرسنجی مؤسسه «پیو» در ۳۶ کشور جهان نشان می‌دهد که ۶۷ درصد مردم دیدگاهی منفی نسبت به اسرائیل دارند. این گزارش حاکی از بی‌اعتمادی مطلق جهانی به سیاست‌های نتانیاهو و افول شدید جایگاه تل‌آویو حتی در کشور‌های متحد غربی است. روند منفی‌گرایی و انزوای دیپلماتیک اسرائیل در سال ۲۰۲۶ رشد چشمگیری داشته و مشروعیت سیاسی این رژیم را با چالشی ساختاری مواجه کرده است.

اذعان صهیونیست‌ها به شکست در هفت جبهه

تحلیلگران راهبردی اسرائیل با انتقاد از ادعا‌های پیروزی نتانیاهو، تأکید کردند که هیچ‌یک از اهداف جنگی در هفت جبهه محقق نشده است. ارتش رژیم صهیونیستی که با کمبود شدید نیروی انسانی و فرسایش روانی نیرو‌ها دست‌وپنجه نرم می‌کند، نه‌تنها موفق به نابودی حماس و حزب‌الله نشده، بلکه هزینه‌های مالی و انسانی سنگینی متحمل شده که ثبات نظامی و اقتصادی این رژیم را در معرض بحران قرار داده است.

خروج دبی از نقشه ترانزیت مسافران اسرائیلی

به دنبال تعلیق پرواز‌ها میان فلسطین اشغالی و دبی پس از تلاش برای هواپیماربایی، صهیونیست‌ها دسترسی خود به یک هاب هوایی مهم به شرق را از دست دادند. این موضوع علاوه بر افزایش ۱۵ درصدی قیمت بلیت‌ها به مقاصد جایگزین، نقشه پروازی اسرائیلی‌ها را مختل کرده است. رسانه‌های عبری هشدار داده‌اند که با توجه به توقف فعالیت شرکت‌های ترکیه‌ای، جایگزین مطمئنی برای این مسیر وجود ندارد.

تردید ترامپ برای ورود به جنگ یمن

تحلیلگران صهیونیست اذعان کردند که دونالد ترامپ با وجود درخواست‌های مکرر ولیعهد عربستان، از مداخله نظامی مستقیم در جنگ یمن واهمه دارد. نگرانی از گرفتار شدن در جنگی طولانی، محدودیت ذخایر موشک‌های پدافندی ریاض و تأثیرات منفی جنگ بر پروژه‌های اقتصادی «چشم‌انداز ۲۰۳۰»، عربستان را در وضعیتی بغرنج قرار داده و واشنگتن را نیز برای مدیریت این بحران با تردید‌های جدی مواجه کرده است.

ترس دو‌سوم صهیونیست‌ها از تکرار حادثه اکتبر

نظرسنجی شبکه «کان» نشان می‌دهد ۶۷ درصد از اسرائیلی‌ها نگران تکرار عملیاتی مشابه هفتم اکتبر ۲۰۲۳ هستند. همچنین ۵۴ درصد از پاسخ‌دهندگان، تأخیر در بازگشت اسرا را نه به دلایل میدانی، بلکه ناشی از ملاحظات سیاسی و بازی‌های قدرت نتانیاهو می‌دانند. این میزان از بدبینی عمومی، عمق بی‌اعتمادی جامعه صهیونیستی به ساختار امنیتی و سیاسی حاکم بر تل‌آویو را نمایان کرده است.

سرنوشت سیاسی نتانیاهو در گرو انتخابات

رسانه‌های صهیونیستی هشدار داده‌اند که اگر ائتلاف راست‌گرا در انتخابات آتی نتواند ۶۱ کرسی کنست را به دست آورد، پایان دوران سیاسی نتانیاهو رقم خواهد خورد. مخالفان او برنامه‌های گسترده‌ای، از جمله تشکیل کمیسیون تحقیق دولتی و تصویب قوانینی برای منع نخست‌وزیری افراد دارای پرونده قضایی، در نظر دارند؛ سناریویی که در صورت شکست ائتلاف فعلی، نتانیاهو راهی برای فرار از برکناری نخواهد داشت.

کنایه علی‌اف به دخالت‌های خارجی در باکو

الهام علی‌اف در اظهاراتی تند، بر استقلال سیاست خارجی جمهوری آذربایجان تأکید کرد و به‌طور غیرمستقیم به فشار‌های آنکارا پاسخ داد. او با تصریح اینکه باکو هزینه تمامی سلاح‌های خود را تمام‌وکمال پرداخته است، هشدار داد که هیچ‌کس نباید در امور داخلی یا سبک زندگی مردم آذربایجان دخالت کند. این سخنان، گسل‌های عمیق ایدئولوژیک و سیاسی در روابط ظاهراً برادرانه باکو و آنکارا را برجسته ساخت.

بحران اقتصادی شیخ‌نشینان در سایه جنگ

اختلال در صادرات نفت و افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل و بیمه، بودجه کشور‌های خلیج فارس را تحت فشار شدید قرار داده است. کاهش درآمد‌ها و ناتوانی در مدیریت جریان‌های مالی، پروژه‌های توسعه‌ای «چشم‌انداز ۲۰۳۰» عربستان را با خطر تعویق مواجه کرده است. کارشناسان تأکید دارند که افزایش قیمت نفت به دلیل کاهش حجم صادرات، برای جبران کسری بودجه شیخ‌نشینان کافی نیست و آنها با بحرانی طولانی‌مدت دست‌وپنجه نرم می‌کنند.

گزارش خبری ـ راهبردی مناطق نهضتی

گزارش راهبردی اول | قمار لندن با حمایت نظامی از اقدامات علیه یمن

تصمیم لندن برای پشتیبانی نظامی از عربستان در پرونده یمن، فراتر از یک مأموریت تاکتیکی و هوایی، بیانگر چرخش راهبردی بریتانیا به سمت مشارکت مستقیم در منازعات فرسایشی غرب آسیاست. اگرچه دولت انگلیس این اقدام را در قالب «پشتیبانی دفاعی» توجیه می‌کند، اما واقعیت‌های میدانی و سابقه طولانی لندن در این حوزه، از ورود به یک بازی پرهزینه حکایت دارد.

۱. پیوند امنیت و گلوگاه‌های دریایی

نقش بریتانیا در یمن ریشه‌ای تاریخی دارد؛ از کنترل عدن تا امنیت باب‌المندب به‌عنوان شریان حیاتی انرژی و تجارت دریایی. لندن در ۱۵ سال گذشته، از مدیریت انتقال سیاسی تا تسلیح ارتش سعودی، نقشی فعال ایفا کرده است. حضور ۱۸ شرکت دفاعی بریتانیایی و فروش میلیارد‌ها پوند سلاح، لندن را نه به‌عنوان میانجی، بلکه به‌عنوان یک بازیگر عملیاتی در این جنگ معرفی کرده است.

۲. مخاطرات حقوقی و بحران اعتباری

مشارکت انگلیس در پشتیبانی هوایی از حملات منجر به تلفات غیرنظامیان، با استناد به گزارش‌های دیده‌بان حقوق بشر، لندن را با چالش‌های جدی حقوقی مواجه کرده است. خطر متهم شدن به «شرکت در جنایات جنگی»، اعتبارات حقوق بشری بریتانیا را به‌شدت آسیب‌پذیر کرده و فشار‌های دیپلماتیک داخلی و بین‌المللی را افزایش داده است.

۳. بن‌بست اقتصادی و راهبردی

در حالی که لندن هدف از این مداخله را «کاهش هزینه‌های زندگی» و امنیت مسیر‌های تجاری می‌داند، تداوم این سیاست دقیقاً نتیجه معکوس دارد. ناامنی مسیر‌های دریایی ناشی از واکنش‌های تلافی‌جویانه انصارالله، باعث افزایش قیمت انرژی و هزینه‌های بیمه خواهد شد که فشار تورمی مضاعفی بر خانوار‌ها و اقتصاد بریتانیا تحمیل می‌کند.

نتیجه‌گیری

لندن با ورود به پرونده یمن، هم‌زمان با درگیری در اوکراین و شرق آسیا، ریسک «فرسایش ظرفیت‌های راهبردی» خود را پذیرفته است. در شرایطی که واشنگتن از تعهدات گسترده نظامی در یمن طفره می‌رود، تشدید حمایت‌های نظامی انگلیس می‌تواند این کشور را در جنگی گرفتار کند که نه خروج از آن ساده است و نه هزینه‌هایش با منافع کوتاه‌مدت آن همخوانی دارد.

گزارش راهبردی دوم | تلاقی انسداد آبراه‌ها و فرسایش «چشم‌انداز ۲۰۳۰» عربستان

تداوم تنش‌های ژئوپلیتیک در تنگه هرمز و باب‌المندب، عربستان سعودی را در یک تنگنای راهبردی گرفتار کرده است. ریاض که اقتصاد خود را به صادرات بی‌وقفه انرژی گره زده، اکنون با اختلال در زنجیره تأمین و افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل مواجه شده است؛ وضعیتی که پایداری مدل اقتصادی «چشم‌انداز ۲۰۳۰» بن‌سلمان را به‌طور جدی به چالش کشیده است.

۱. استراتژی تدافعی در بازار نفت

کاهش قیمت نفت خام «عرب لایت» برای خریداران آسیایی، تا ۵ دلار تخفیف، نه یک ابزار تهاجمی برای تسخیر بازار، بلکه یک سیاست تدافعی برای پوشش هزینه‌های سرسام‌آور بیمه و ریسک حمل‌ونقل دریایی است. این «تخفیف‌های اجباری»، نشان‌دهنده از دست رفتن قدرت مانور عربستان در برابر ناامنی مسیر‌های حیاتی است؛ موضوعی که ریاض را از یک صادرکننده مقتدر به یک بازیگر تحت فشار مالی تبدیل کرده است که برای حفظ مشتریان، ناچار به پذیرش زیان است.

۲. ترک‌های عمیق در ساختار ۲۰۳۰

پیش‌بینی کاهش ۳.۶ درصدی تولید ناخالص داخلی و رسیدن کسری بودجه به ۴.۹ درصد در سال ۲۰۲۶، هشداری برای اقتصاد عربستان است. این فشار‌های مالی، ریاض را ناچار به عقب‌نشینی از پروژه‌های پرهزینه «گیگاپروژه‌ها» کرده است. توقف پروژه نمادین «استادیوم نئوم» و لغو رویداد‌های فرهنگی، نظیر Joy Awards، نمادی از عبور عربستان از فاز «رؤیاپردازی توسعه‌ای» به فاز «مدیریت ریاضت‌کشانه» است.

نتیجه‌گیری و چشم‌انداز

عربستان اکنون در چرخه‌ای از کسری بودجه، افزایش استقراض و توقف پروژه‌های کلان گرفتار شده است. رؤیای میزبانی جام جهانی ۲۰۳۴ و تبدیل شدن به قدرت مدرن منطقه‌ای، زیر سایه سنگین تنش‌های ژئوپلیتیک و کاهش درآمد‌های نفتی در حال رنگ باختن است. ادامه وضعیت فعلی، «چشم‌انداز ۲۰۳۰» را از یک استراتژی تحول‌آفرین به یک پروژه بقامحور تنزل خواهد داد. ریاض برای خروج از این بن‌بست، چاره‌ای جز بازنگری در سیاست‌های منطقه‌ای و پذیرش هزینه‌های ژئوپلیتیک امنیت آبراه‌ها ندارد؛ واقعیتی که آمار‌های اقتصادی و توقف پروژه‌ها، آن را بیش از هر زمان دیگری عیان ساخته است.

گزارش راهبردی سوم | دگردیسی نفوذ واشنگتن در عراق؛ گذار از «حضور نظامی» به «اهرم‌های پنهان»

خروج نظامی نیرو‌های آمریکایی از عراق در سپتامبر ۲۰۲۶، به معنای پایان حضور فیزیکی است و نه اتمام نقش راهبردی واشنگتن در بغداد. ایالات متحده در حال گذار از الگوی «کنترل مستقیم» به سمت «نفوذ از راه دور» است که بر ابزار‌هایی همچون همکاری‌های اطلاعاتی، آموزش نیروها، فروش تسلیحات و به‌ویژه اهرم مالی دلار متمرکز می‌باشد.

واشنگتن اگرچه پایگاه‌های خود را تخلیه کرده، اما همچنان از طریق نظام مالی بین‌المللی و درآمد‌های نفتی مدیریت‌شده در بانک‌های مرتبط با آمریکا، قدرت اثرگذاری قابل‌توجهی بر اقتصاد و سیاست داخلی عراق دارد. با این حال، استفاده بیش از حد از این اهرم‌ها می‌تواند نتیجه معکوس داشته باشد و بغداد را به سوی تنوع‌بخشی به شرکای راهبردی، شامل چین و روسیه، و ایجاد مسیر‌های مالی جایگزین سوق دهد. چالش اصلی بغداد در دوره پسامشارکت نظامی، پر کردن خلأ‌های امنیتی، به‌ویژه در حوزه‌های پدافند هوایی و شناسایی اطلاعاتی است؛ خلأ‌هایی که اگر با تقویت توان ملی پر نشود، می‌تواند زمینه را برای مداخلات منطقه‌ای فراهم کند.

در موضوع گروه‌های مقاومت نیز، واقعیت‌های ساختار سیاسی عراق نشان می‌دهد که خلع سلاح صرف، راهکار پایداری نیست. این گروه‌ها هم‌اکنون در تار و پود امنیت و سیاست عراق تنیده شده‌اند و خروج آمریکا به‌تنهایی توجیه حضور نظامی آنها را از میان نمی‌برد.

اگر بغداد بتواند با اجماع‌سازی داخلی، توان این گروه‌ها را در چارچوب ساختار رسمی دولت ادغام کند، حرکت به سوی «انحصار سلاح در دست دولت» ممکن خواهد شد؛ اما هرگونه فشار خارجی برای این مسئله، تنها مقاومت را تشدید می‌کند. در نهایت، معادله قدرت در عراق تغییر یافته است؛ موفقیت دولت مرکزی نه در اخراج کامل آمریکا، بلکه در توانایی آن برای تبدیل این استقلال نظامی به استقلال واقعی در تصمیم‌گیری‌های سیاسی و امنیتی نهفته است.

بغداد در این مرحله نیازمند موازنه‌ای است که ضمن حفظ تعامل با واشنگتن، از تبدیل شدن عراق به میدان رقابت‌های صفر و یک میان قدرت‌های منطقه‌ای و جهانی جلوگیری کند.

چارچوب روایی مهم‌ترین رویداد‌های حوزه مقاومت

باید‌ها

۱. تبیین «فرسایش موازنه بازدارندگی غرب و تل‌آویو» به‌عنوان متغیر اصلی

روایت بولتن باید نشان دهد که ابتکار عمل یمن در کنترل آتش دریای سرخ و خلیج عدن، صرفاً یک کنش تاکتیکی نیست، بلکه موجب اخلال در زنجیره صادرات نفت و فرسایش ساختاری پروژه‌های توسعه‌ای عربستان شده است. همچنین بحران چندوجهی تل‌آویو باید بر پایه مستنداتی نظیر گزارش محرمانه سیا و نظرسنجی‌های بین‌المللی تحلیل شود.

۲. برجسته‌سازی تبدیل ابزار‌های هژمونیک به ریسک‌های پرهزینه

مداخله نظامی انگلیس در یمن و خروج فیزیکی آمریکا از عراق باید در چارچوب «تله‌های راهبردی» بازنمایی شوند؛ حضوری که برای لندن با خطر اتهام به جنایات جنگی و فرسایش ظرفیت‌ها همراه است و برای واشنگتن، گذار ناخواسته از تسلط نظامی به اهرم‌های شکننده ارزی را تحمیل کرده است.

۳. توجه به گسل‌های پنهان در ائتلاف‌های نامتجانس منطقه‌ای

پناه بردن ریاض به «پیمان دفاعی مکه» و حضور نظامی ترکیه در کنار کنایه‌های تند باکو به آنکارا نشان می‌دهد که همگرایی‌های منطقه‌ای با تعارض منافع، محاسبات مالی و بی‌اعتمادی متقابل روبه‌رو هستند و این شکاف‌ها مانع از شکل‌گیری بلوک‌های امنیتی پایدار علیه جبهه مقاومت می‌شود.

۴. روایت مقاومت به‌عنوان بازیگر تثبیت‌شده و دارای دست برتر میدانی

مقاومت لبنان و انصارالله یمن باید نه صرفاً نیرو‌هایی واکنشی، بلکه بازیگرانی دارای دکترین عملیاتی مدون و برگ‌های برنده ژئوپلیتیک معرفی شوند که حتی در سناریو‌های پساجنگ، تغییر ترتیبات سیاسی را به طرف‌های غربی دیکته می‌کنند.

نباید‌ها

۱. پرهیز از ساده‌سازی خروج نظامی آمریکا به‌عنوان پایان نفوذ در عراق

تخلیه پایگاه‌های نظامی نباید پایان نقش‌آفرینی واشنگتن تلقی شود؛ روایت باید نسبت به ابزار‌های نرم، پرونده‌های ارزی دلار و شبکه‌های اطلاعاتی آمریکا هشیار بماند.

۲. اجتناب از ادعای قطعی پیرامون سقوط زودهنگام تل‌آویو یا ریاض

نباید فشار‌های مالی عربستان یا گزارش‌های آسیب‌پذیری اسرائیل را معادل فروپاشی آنی قلمداد کرد. این تحولات باید در چارچوب فرسایش تدریجی منابع و بحران در تصمیم‌گیری تحلیل شوند.

۳. پرهیز از غفلت نسبت به مانور‌های دیپلماتیک هم‌پیمانان غرب

مشارکت دفاعی ترکیه در عربستان را نباید خصومت مطلق یا جبهه‌بندی نهایی تلقی کرد، بلکه باید تمایل بازیگرانی، چون آنکارا و اسلام‌آباد برای واسطه‌گری و حفظ خطوط تماس با صنعا و تهران به‌دقت رصد شود.