ابزار فشار یا مقدمه تشدید درگیری؟

حملات اخیر جنبش انصارالله یمن به فرودگاه‌های عربستان سعودی، به‌ویژه فرودگاه ملک خالد در ریاض، معادلات نبرد را وارد مرحله‌ای تازه و حساس کرده است. این تنش تازه در چارچوب منازعه طولانی‌مدت یمن، رقابت‌های منطقه‌ای و تلاش طرف‌های درگیر برای افزایش هزینه‌های نظامی، امنیتی، سیاسی و اقتصادی یکدیگر قابل ارزیابی است. فرودگاه‌ها به دلیل نقش هم‌زمان در حمل‌ونقل غیرنظامی، جابه‌جایی نیرو‌ها و پشتیبانی لجستیکی، از جایگاه ویژه‌ای برخوردارند. حمله به چنین تأسیساتی، حتی در صورت رهگیری موشک‌ها یا پهپادها، می‌تواند امنیت هوانوردی، اعتماد عمومی و محاسبات سیاسی دولت هدف را تحت تأثیر قرار دهد.

پیشینه

از زمان آغاز مداخله نظامی ائتلاف به رهبری عربستان در یمن در سال ۲۰۱۵، انصارالله به‌تدریج توانایی خود را برای انجام حملات فرامرزی با استفاده از موشک‌ها و پهپاد‌ها گسترش داده است. در سال‌های بعد، زیرساخت‌های نظامی، تأسیسات انرژی و فرودگاه‌های عربستان در شمار اهداف این حملات قرار گرفتند.

بر اساس گزارش گروه مستقل پایش منازعات، طی سال‌های درگیری، مجموعاً ۳۷ رخداد حمله موشکی یا پهپادی علیه فرودگاه‌های غیرنظامی عربستان ثبت شده است. در این میان، فرودگاه بین‌المللی «ابها» از اهداف تکرارشونده بوده است. این سابقه نشان می‌دهد که حمله به فرودگاه‌ها پدیده‌ای جدید یا مقطعی نیست، بلکه بخشی از الگوی گسترده‌تر جنگ فرامرزی بین دو طرف بوده و اکنون وارد مرحله‌ای جدید شده است.

در ماه جاری، گزارش‌های خبری از حملات جدید به فرودگاه اب‌ها و فرودگاه بین‌المللی ملک خالد در ریاض حکایت داشتند. خبرگزاری‌های غربی در ۷ اکتبر از حملات شدید به فرودگاه‌های سعودی گزارش دادند و به پذیرش مسئولیت حملات از سوی انصارالله اشاره کردند. انصارالله مسئولیت حملات ۷ و ۸ اکتبر ۲۰۲۶ به فرودگاه بین‌المللی ملک خالد را رسماً پذیرفت، اما مسئولیت حمله ۱۰ اکتبر که طبق گزارش‌های خبری به کشته شدن ۱۲ نفر منجر شد، هنوز از سوی این جنبش تأیید نشده است.

اهداف

به نظر می‌رسد مهم‌ترین هدف راهبردی مقاومت یمن در حمله به فرودگاه‌های سعودی، افزایش هزینه‌های ادامه جنگ برای ریاض است. عربستان از سال ۲۰۱۵ با تشکیل یک ائتلاف منطقه‌ای، نقش مهمی در عملیات نظامی علیه انصارالله داشته و در ادامه به محاصره این کشور اقدام کرد. هدف قرار دادن زیرساخت‌های مهم در داخل خاک عربستان نشان می‌دهد که ادامه عملیات نظامی در یمن، علاوه بر خسارت‌های این کشور در داخل خاک یمن، برای امنیت داخلی عربستان نیز بدون هزینه نخواهد بود و نهایتاً حکام سعودی را وادار به بازنگری در محاسبات مربوط به ادامه نبرد خواهد کرد.

هدف دیگر، ایجاد بازدارندگی و اعمال فشار سیاسی است. انصارالله با نمایش توانایی حمله به اهدافی دور از مرز یمن می‌کوشد این پیام را منتقل کند که برتری هوایی و اقتصادی عربستان به‌تنهایی مانع آسیب‌پذیری آن نیست. در چنین شرایطی، حمله می‌تواند ابزاری برای تغییر محاسبات طرف مقابل و تقویت موقعیت یمن در مذاکرات سیاسی آینده باشد.

کسب دستاورد تبلیغاتی، تقویت جایگاه داخلی و ایجاد روحیه بین یمنی‌ها از دیگر اهداف این حملات محسوب می‌شود. نمایش توانایی مقابله با یک قدرت نظامی و اقتصادی بزرگ‌تر می‌تواند در روایت سیاسی انصارالله از جنگ نقش مهمی ایفا کند و زنجیره ناکامی‌های سعودی را که پیش از این به امضای توافق آتش‌بس در سال ۲۰۲۲ منجر شد، تکمیل کند.

مسئله مهم آن است که انصارالله از این دستاورد در جهت اهداف اصلی خود، از جمله پایان محاصره و توقف تجاوزات سعودی، بهره‌برداری کند؛ وگرنه پیامد‌های تشدید درگیری، از جمله تلفات غیرنظامیان و دشوارتر شدن شرایط اقتصادی، ممکن است آثار این حملات را کمرنگ کند.

نکته دیگر در حملات علیه فرودگاه‌های سعودی، تأثیر آن بر معادلات منطقه‌ای، به‌ویژه منازعه بین آمریکا و جمهوری اسلامی ایران است. از آنجا که انصارالله به‌عنوان حلقه‌ای مهم و تأثیرگذار در زنجیره مقاومت قرار دارد، هرگونه پیروزی و دستاورد این جنبش به نفع ایران و جبهه مقاومت محسوب می‌شود و بر معادلات تنش منطقه‌ای تأثیر خواهد داشت. این در حالی است که ریاض و متحدانش تهران را به حمایت تسلیحاتی و فنی از انصارالله متهم می‌کنند؛ اتهامی که ایران و انصارالله آن را رد کرده‌اند. از طرفی، تهدید مقامات انصارالله مبنی بر پاسخ مناسب به دخالت دشمن، به‌ویژه آمریکا و رژیم صهیونیستی، حاکی از پیوستگی جنگ یمن با درگیری‌های منطقه‌ای است.

پیامد‌ها

حمله به زیرساخت‌های هوایی عربستان، به‌ویژه فرودگاه‌ها، پیامد‌های متعددی در بر دارد. فرودگاه‌های عربستان از نظر امنیتی کارکرد‌های متفاوتی دارند. فرودگاه اب‌ها به دلیل نزدیکی نسبی به یمن، در معرض مستقیم‌تر تهدید‌های فرامرزی قرار دارد. در مقابل، فرودگاه بین‌المللی ملک خالد در ریاض، به‌عنوان یکی از مراکز مهم حمل‌ونقل هوایی کشور، از اهمیت نمادین و اقتصادی بیشتری برخوردار است.

از جنبه نظامی، حمله به فرودگاه‌ها نشانگر توانمندی انصارالله در حملات دقیق موشکی و پهپادی است. هرچند این حملات لزوماً به معنای از کار انداختن توان هوایی دشمن نیست، حتی تهدید محدود می‌تواند مقام‌های مسئول را به افزایش تدابیر حفاظتی، تغییر برنامه پرواز‌ها و تخصیص منابع بیشتر به دفاع هوایی وادار کند. در نتیجه، بخشی از اثر حمله ممکن است نه در آسیب‌ها و خسارت‌های مستقیم، بلکه در هزینه‌های پیشگیری و اختلال عملیاتی ظاهر شود.

از نگاه اقتصادی، اختلال در پرواز‌های داخلی و بین‌المللی هزینه شرکت‌های هواپیمایی و مسافران را افزایش می‌دهد و تکرار حملات موجب کاهش سرمایه‌گذاران و گردشگران خواهد شد. این پیامد‌ها برای عربستان اهمیت دارد؛ زیرا این کشور در پی افزایش جذب سرمایه خارجی، گسترش گردشگری و تنوع‌بخشی به اقتصاد خود است.

از نظر سیاسی، حملات می‌توانند نتایج متفاوتی داشته باشند. از یک سو، افزایش هزینه‌های امنیتی ممکن است فشار برای کاهش تنش و سوق یافتن به سمت میز مذاکره را تقویت کند. از سوی دیگر، کشته شدن غیرنظامیان یا آسیب به زیرساخت‌های عمومی می‌تواند زمینه‌ساز واکنش نظامی شدیدتر عربستان و محدودتر شدن فضای دیپلماسی شود.

راهبرد حمله به فرودگاه‌های سعودی، اگر تداوم یابد، می‌تواند به سه روند کلی در منازعه کنونی منجر شود:

تشدید نبرد و افزایش حملات متقابل: گسترش درگیری به دیگر زیرساخت‌های حیاتی؛ وضعیتی که خطر تلفات غیرنظامی و خسارت‌های اقتصادی را برای دو طرف افزایش خواهد داد.

ایجاد بازدارندگی متقابل: به این معنا که طرفین با درک هزینه‌های حملات، از گسترش بیشتر درگیری خودداری کنند و روند جنگ نزولی شود.

بازگشت به مذاکرات سیاسی و امضای توافق جدید آتش‌بس.

تحقق هر یک از این سناریو‌ها به عوامل مختلف داخلی و خارجی، از جمله وضعیت جبهه‌های زمینی یمن، میزان حمایت خارجی از طرفین، ظرفیت دفاع هوایی عربستان و وجود کانال‌های ارتباطی دیپلماتیک بستگی دارد.

در مجموع، حملات انصارالله به فرودگاه‌های عربستان بخشی از راهبرد گسترده‌تر فشار در جنگ یمن است که می‌تواند هزینه‌های امنیتی و اقتصادی عربستان را افزایش دهد و موجب تغییر معادلات درگیری شود. این امر از یک سو ممکن است خطر تشدید حملات تلافی‌جویانه، دخالت بازیگران دیگر، افزایش تلفات غیرنظامیان و دشوارتر شدن دستیابی به توافق سیاسی را به همراه داشته باشد؛ اما از سوی دیگر، ممکن است زمینه‌ساز کاهش شدت نبرد یا توافق آتش‌بس شود.