میدان نبرد برای انرژی مدیترانه

در روزهای اخیر ، درگیری های لفظی میان رهبران ترکیه و یونان بار دیگر بر تنش در روابط میان این دو همسایه افزوده است . پس از فروپاشی امپراتوری عثمانی ، ترکیه و یونان همواره بر سر مسائل مرزی و مالکیت جزایر با یکدیگر اختلاف داشته اند . اما تنش های امروز میان آن ها ، کمی فراتر از اختلافات ارضی و مرزی معمول به نظر می رسد .
در دنیای پس از انقلاب صنعتی و سیطره ی نظام سرمایه داری بر تمامی وجوه زندگی جهانیان ، صنعت و کارخانه تبدیل به ابزار تولید و به طور کلی منشا قدرت اقتصادی و سیاسی کشورهای دارای آن شده است . در قرن های اولیه ی جهان نوین ، ماده ی مورد نیاز چرخیدن چرخ این صنعت ، غالبا زغال سنگ بود اما پس از کشف نفت و گاز طبیعی، معادلات تغییر کرد و حالا بیش از یک قرن است که اکتشاف ، استخراج و بازار این نعمت خدادادی ، تعیین کننده ی بسیاری از معادلات دنیای سیاست است .
اهمیت روزافزون انرژی ، به سرعت جهان را تبدیل به عرصه ی رقابت قدرت های صنعتی برای دسترسی به آن نمود . قاره سبز اروپا ، به دلیل اقلیم سردسیر ، جمعیت ۸۰۰ میلیونی و همینطور اداره ی بزرگترین صنایع جهان ، اکنون بزرگترین خریداران گاز طبیعی دنیا را در خود جای داده است ، به طوری که ۱۱ کشور از ۲۰ کشور بزرگ خریدار گاز ، اروپایی هستند .
نزدیک به ۴۰ درصد از این نیاز به انرژی از طریق روسیه تامین می شود که اکنون با پدید آمدن بحران اوکراین و احتمال از بین رفتن این منبع ، ایالات متحده با تمام توان به دنبال راه هایی برای جایگزینی گاز روسیه برای اروپایی ها است تا با قطع وابستگی اروپا به گاز روسیه ، هم اروپا را در جانب خود نگه دارد و هم ضربه ی بزرگی به روسیه زده باشد . رویایی که در صورت برآورده شدن ، بزرگترین کارت بازی روسیه را در مقابل آمریکا از آن خواهد گرفت . رد پای این قضیه در اتفاقات اخیر قفقاز نیز قابل مشاهده است .
ترکیه ، حالا ۱۰۰ سال پس از فروپاشی عثمانی بزرگ ، به رهبری رجب طیب اردوغان رویای نزدیک شدن به آن قدرت تاریخی را در سر می پروراند و از اظهار آن نیز ابایی ندارد . اردوغان که از سال ۲۰۱۴ ریاست جمهوری ترکیه را در اختیار دارد ، توانسته است در این مدت نقش آفرینی سیاسی ، اقتصادی و نظامی ترکیه را در منطقه خاورمیانه افزایش دهد و به عنوان کشوری که در رویای قدرتمند شدن است ، مجبور به دنبال کردن راهبردهایی برای رسیدن به انرژی ارزان تر می باشد . منطقی است که داشتن انرژی ارزان تر تا چه میزان می تواند در پیشی گرفتن یک کشور در حرکت به سوی توسعه نقش داشته باشد ، حال در نظر بگیرید اکتشاف منابع جدید برای کشوری که همواره وارد کننده و خریدار انرژی بوده است تا چه مقدار می تواند به آن کمک کند . به همین منظور ، فعالیت های حفاری دریایی ترکیه در مدیترانه و دریای سیاه در سال ۱۹۷۰ آغاز گردید و به مرور برخی میدان های گاز طبیعی در دریای سیاه کشف شد، اما مدیترانه یک تفاوت بزرگ با دریای سیاه دارد ،منطقه ی شرق دریای مدیترانه همانند برخی دیگر از مناطق دریایی در جهان ، محل نزاع کشورهای همسایه آن است . یونان ، مصر ، رژیم صهیونیستی، لیبی ، ترکیه و قبرس طرف های اصلی این نزاع خاموش و زیر خاکستر در سال های گذشته بوده اند .
اما رژیم صهیونیستی از سال ۲۰۰۹ با کشف چندین میدان گاز طبیعی ، شروع به استخراج گاز طبیعی به کمک شرکت Nobel Energy ایالات متحده و چند شرکت صهیونیستی دیگر کرد . با اینکه هنوز توافقی همه جانبه در این منطقه بر روی تعیین مرزهای دریایی مشخص نشده است . قبرس هم در سال ۲۰۱۱ با چراغ سبز ایالات متحده و اسرائیل ، با کشف میدان گازی آفرودیت شروع به استخراج گاز طبیعی کرد . اما حالا که ترکیه درصدد استخراج انرژی است ، ایالات متحده و اسرائیل برای جلوگیری از قدرت گرفتن بیش از پیش ترکیه ، احساس خطر کرده و سعی در حمایت از دو کشور کوچک و ضعیف قبرس و یونان در مقابل ترکیه دارند . لازم به ذکر است که دلیل تقابل آمریکا با ترکیه در این مسئله به دو دلیل بر می‌گردد ؛ یکی اینکه به هر حال ترکیه دارای جمعیتی مسلمان است و در طولانی مدت ، احتمال اینکه با روی کار آمدن دولتی جدید با عقاید متفاوت ممکن است در مقابل اسرائیل بایستد و دوم اینکه سیاست آمریکا در سراسر جهان جلوگیری از قدرتمند شدن زیاد هر کشوری است تا نتواند منافع ایالات متحده را در آن منطقه به چالش بکشد . بنابراین ، از قبرس و یونان به جهت ایجاد یک جبهه ی حمایتی از رژیم صهیونیستی در مقابل کشورهای عربی و اسلامی حمایت می کند. محور غربی تلاش کرده است که با ایجاد یک توافقنامه برای تعیین مرزهای دریایی در شرق مدیترانه با مشارکت رژیم صهیونیستی ، مصر ، یونان و قبرس ، از قدرت مانور ترکیه در منطقه بکاهد و یک جبهه علیه آن تشکیل بدهد . اما ترکیه بدون توجه به این مسائل ، با خرید سه فروند کشتی بزرگ برای اکتشاف گاز طبیعی همچنان به جستجو در شرق مدیترانه ادامه می داد و معتقد است که آب هایی که یونان ادعای مالکیت آن را دارد در جوار جزیره هایی است که آنقدر کوچک هستند که برای آن ها مالکیت دریایی صدق نمی کند .
حالا ایالات متحده برای نشان دادن عزم سیاسی خود به ترکیه ، در چندین جزیره ی کوچک یونانی نزدیک به مرزهای ترکیه نیرو و تجهیزات نظامی مستقر کرده است . اقدامی که ترکیه آن را به شدت محکوم کرد و بلافاصله سعی کرد ابتکار عمل را در دست بگیرد و با ارسال یک هیئت بلندپایه به لیبی و امضای توافقنامه ی حفاری و استخراج گاز طبیعی در آب های لیبی با دولت وفاق ملی که در طرابلس مستقر است ، واکنش بزرگی به اقدام یونان و آمریکا نشان داد . این اقدام ترکیه به سرعت از سوی مصر و یونان محکوم شد .
احتمال هرگونه جنگ تمام عیار و کامل در مورد ترکیه و یونان تقریبا صفر است چرا که هر دوی این کشورها عضو ناتو می باشند و هماهنگی بالایی با ایالات متحده در اقدامات بزرگ خود دارند اما درگیری های کوچک چندان دور از ذهن نیست ، به خصوص که ترکیه به دلیل وضعیت اقتصادی آسیب دیده ی خود ، نیاز مبرم و حیاتی به این انرژی دارد و جبهه ی غربی بیش از پیش درگیر بحران اوکراین است و از طرفی دولت های ضعیف مستقر در مصر و شرق لیبی و همینطور یونان ، توانایی عرض اندام نظامی در مقابل ترکیه نخواهند داشت . ایالات متحده اگر مجبور شود ، احتمال دارد از تقابل خود با ترکیه در این منطقه صرف نظر کند و برای هدف بزرگتر خود که تامین گاز طبیعی جایگزین برای اروپایی هاست با ترک ها به توافق برسد ، همانطور که آمریکایی ها در قائله ی قفقاز نیز برای مدیریت میدان ، می‌توانند روی همکاری ترکیه و آذربایجان حساب باز کنند .
به طور کلی می توان گفت تنش میان ترکیه و یونان ، یکی از ترکش های بحران اوکراین است و آینده ی اتفاقات آن به شدت به نتیجه ی بحران اوکراین وابسته است .