از لفاظی های پوپولیستی تا ابهام مدیریت شده

در سال‌های اخیر، سیاست خارجی ترکیه امروزه در قلب تنش‌های عمیق ژئوپلیتیکی، فشار‌های فزاینده عمومی و پیچیدگی‌ها چه در داخل و چه در سطح بین‌المللی قرار دارد. روابط ترکیه و رژیم صهیونی نمونه بارز این پیچیدگی است:

از یک سو، آنکارا حمایت دیپلماتیک قوی و انتقاد‌های لفظی تندی از آرمان فلسطین ارائه می‌دهد.

از سوی دیگر، اختلاف بین گفتار و کردار، که ناشی از منافع اقتصادی و استراتژیک است، آنکارا را به بن‌بست می‌رساند و او را مجبور به انتخاب می‌کند.

تحولات سال‌های اخیر اثبات می‌کند، لفاظی‌های مکرر اردوغان علیه رژیم «پوپولیستی» است و با هدف تحکیم پایگاه سیاسی داخلی خود و کسب نفوذ در افکار عمومی عربی- اسلامی صورت می‌گیرد. با وجود لفاظی‌های عوامانه اردوغان، تجارت ترکیه با رژیم صهیونی شامل محصولاتی با ویژگی‌های فناوری بسیار پیشرفته یا محصولاتی که برای آنکارا مزیت تجاری دارد، در شدیدترین حملات متقابل رسانه‌ای استمرار داشته است.

اگر ترکیه تجارت خود را با رژیم صهیون به طور کامل قطع کند که هیچ وقت به طور واقعی صورت نگرفته، خسارت ناشی از آن از ۱ تا ۲ میلیارد دلار فراتر نخواهد رفت، رقمی که به راحتی در کوتاه مدت قابل جبران است.

در همین زمینه، تام باراک، سفیر آمریکا در آنکارا، به بلومبرگ گفت که "لفاظی‌های تند بین ترکیه و اسرائیل، آینده روابط آنها را تعیین نخواهد کرد. او اظهارات اردوغان و نتانیاهو را انتقاداتی توصیف کرد که صرفاً در حد «لفاظی» باقی می‌مانند".

توجیهات آنکارا برای ادامه تجارت با صهیون

مقامات ترکیه پیش از این، علیرغم فشار افکار عمومی ترکیه، بهانه‌های واهی و عجیبی برای حفظ روابط تجاری با رژیم، در حالی که نسل‌کشی و جنایت تاریخی در غزه ادامه دارد، مطرح کرده‌اند. پوچی این بهانه‌ها ما را به این باور می‌رساند که ناتوانی آنکارا در قطع روابط خود با صهیونیست‌ها، ریشه در دلیلی اساسی‌تر و عمیق‌تر از توجیهات ذکر شده دارد. این رویکرد عمل‌گرایانه حتی پس از حمله نیرو‌های اشغالگر صهیونی به کشتی «مرمره» که منجر به شهادت چندین فعال ترک شد، ادامه یافت. بنابراین، می‌توانیم نتیجه بگیریم که سیاست‌های ترکیه در قبال رژیم صهیونی در چارچوب معیار‌های اخلاقی یا حقوق بین‌الملل در حال تکامل نیست، بلکه در چارچوبی است که می‌توان آن را به عنوان تمایل به جلوگیری از برانگیختن خشم امریکا خلاصه کرد. بنابراین، استمرار روابط انکار با صهیون ناشی از ملاحظه رابطه با کاخ سفید است.

برخی تحلیلگران وضعیت را با این جمله توصیف می‌کنند که «ضربه‌ای که به روابط ترکیه و رژیم وارد شده پس از ۷ اکتبر برگشت‌ناپذیر شده است»، اما این تفسیر ناشی از عدم درک کامل از خط مشی آنکارا است که پیوسته سیاست‌های عمل‌گرایانه را تولید می‌کند.

البته تنش‌های لفاظانه ترکیه با رژیم به مسئله فلسطین محدود نمی‌شود. درگیری‌ها بر سر نفوذ و تضاد منافع در مناطقی مانند سوریه و شرق مدیترانه تهدید‌های بزرگتری را برای منافع ملی و نفوذ منطقه‌ای ترکیه نسبت به مسئله غزه و نسل‌کشی ایجاد می‌کند. با این وجود، ترکیه، عضو ناتو و مخالف رویارویی با واشنگتن، بعید است که درگیر تخاصم و درگیری مستقیم با رژیم صهیونی شود یا گامی در این جهت بردارد. با این حال، اگر رژیم تشدید تنش، به ویژه با استمرار حمله به پایگاه‌های ترکیه در سوریه را انتخاب کند، احتمالا تنش بین دو طرف افزایش می‌یابد.

از سوی دیگر، قوی‌ترین شواهدی که نشان می‌دهد رژیم، ترکیه را به عنوان یک رقیب منطقه‌ای رو به رشد می‌بیند، اظهارات صهیون‌ها در رسانه‌ها در مورد جریان وجوه مالی است که آنها به عنوان مدرکی مبنی بر رسیدن پول ایران به حماس از طریق ترکیه ذکر کردند. طبق آنچه ادرعی، سخنگوی عرب زبان ارتش اسرائیل، در حساب کاربری x خود منتشر کرد، ارتش رژیم و شین بت بر اساس اطلاعات جمع‌آوری شده از ارتباطات داخلی حماس، ادعا می‌کنند که ترکیه در این انتقال پول نقش داشته است.

ادرعی ادعا کرد که اپراتور‌های انتقال پول در غزه از زیرساخت‌های مالی ترکیه برای انتقال مبالغ هنگفت پول به حماس استفاده می‌کردند و این شبکه با «همکاری کامل» با ایران فعالیت می‌کند و انتقال صد‌ها میلیون دلار به حماس و رهبران آن را تضمین می‌کند. روز یکشنبه، ارتش صهیونی اسنادی را که به گفته خود متعلق به این شبکه مخفی است، منتشر کرد و نمونه‌هایی از تراکنش‌هایی به ارزش صد‌ها هزار دلار را در یک زمان به اشتراک گذاشت.

قطع روابط و اهداف منطقه‌ای

یکی از اهداف بلندمدت سیاست خارجی ترکیه، تبدیل شدن به یک قدرت منطقه‌ای و یک میانجی ضامن قابل اعتماد است. با این حال، سطح روابط آن با رژیم این نقش را محدود می‌کند.

به گفته گروه بین‌المللی بحران، برای مدیریت مرحله پس از درگیری بدون مشارکت مستقیم در درگیری، به بازیگرانی با نفوذ مؤثر در صحنه نیاز است. ترکیه، به لطف نزدیکی جغرافیایی، ظرفیت ارائه کمک‌های بشردوستانه و روابطش با حماس، بازیگر کلیدی در این نقش است. در این راستا، دکتر ایلکم اوکیار به روابط آنکارا با امریکا اشاره می‌کند و می‌گوید: «در همه این موارد، ترکیه نمی‌تواند موضعی خارج از خط آمریکا و رژیم صهیونی اتخاذ کند، چه بخواهد چه نخواهد، و نتانیاهو از این موضوع آگاه است.» این وضعیت، محدودیت‌های اعمال شده توسط نظام بین‌المللی بر میزان اقدام ترکیه را نشان می‌دهد.

نتیجه‌گیری

روابط ترکیه و رژیم نه به سمت «روابط دوستانه» و نه به سمت «قطع کامل» پیش نمی‌رود. این وضعیت عادی جدید مبتنی بر «ابهام حساب‌شده» است. رویکرد ترکیه برای مدیریت این معادله حساس، رویکردی عمل‌گرایانه است: حفظ سطح بالایی از لفاظی‌های سیاسی و انتقادات ظاهراً تند برای جذب خشم عمومی، در عین حال باز نگه داشتن کانال‌های اقتصادی و اطلاعاتی - که از نظر استراتژیک حیاتی هستند - و سرمایه‌گذاری روی نقش آینده آنها. در روند‌های اخیر با وجود حملات هوایی رژیم به مواضع ترکیه در سوریه و کشته شدن افسران ترک، سفر اخیر توماربار فرمانده نیروی هوایی ارتش صهیون به ترکیه نشان می‌دهد روابط آنها در لایه‌های عمیق نظامی و امنیتی ناگسستنی است و تنش‌ها در روند‌های پیش رو با مدیریت راهبردی امریکا به سمت تخاصم و قطع روابط امنیتی و اقتصادی پیش نخواهد رفت.

ترکیه با وجود نسل کشی رژیم در غزه، با مواضع زیگزاگی و لفاظانه نمی‌تواند در جهان اسلام نفوذ عمیق برای خود ایجاد کند و این گزاره را باید بپذیرد که رژیم صهیونی با توسعه طلبی ارضی به سمت فرات، منافع راهبردی و امنیتی انکارا را در تحولات پیش رو متاثر خواهد کرد؛ بنابراین همکاری امنیتی با رژیم و اشتراک اطلاعات و داده‌های راداری با نیروی هوایی رژیم در حمله احتمالی به ایران، منافع استراتژیک و ژئوپلیتیک ترکیه را در تحولات راهبردی منطقه تحت تاثیر قرار خواهد داد.