چشم‌انداز ائتلاف اپوزیسیون و اعراب 48 برای کنار زدن نتانیاهو

انتخابات اخیر رژیم صهیونیستی برای بیست و پنجمین دوره کنست، منجر به بن‌بستی سیاسی شده است. ائتلاف بنیامین نتانیاهو، ۵۳ کرسی به دست آورد، در حالی که اپوزیسیون به رهبری گادی آیزنکوت ۴۸ کرسی کسب کرد. در همین حال، احزاب عرب («فهرست مشترک» و «رعم») با کسب ۱۹ کرسی، به موفقیتی تاریخی دست یافتند. از آنجا که تشکیل دولت نیازمند کسب اکثریت ۶۱ کرسی است، احزاب عرب عملاً به «تعیین‌کنندگان سرنوشت انتخابات تبدیل شده‌اند که سرنوشت دولت بعدی رژیم را رقم خواهند زد. با این حال، احتمال شکل‌گیری ائتلافی میان اپوزیسیون تحت رهبری یهودیان و احزاب عرب برای کنار زدن نتانیاهو، با موانع عمیق ایدئولوژیک و سیاسی روبروست؛ موضوعی که این سناریو را بسیار پیچیده و دشوار می‌سازد.

تعیین‎کننده شدن «کارت عربی»

بر اساس نتایج نهایی اعلام‌شده توسط کمیته مرکزی انتخابات، میزان مشارکت رأی‌دهندگان به ۷۷.۹ درصد رسید که بالاترین سطح از سال ۱۹۹۹ تاکنون است. توزیع کرسی‌ها بدین شرح بود: حزب لیکود به رهبری نتانیاهو ۲۷ کرسی، حزب «یش عتید» به رهبری آیزنکوت ۲۱ کرسی، «فهرست مشترک» ۱۱ کرسی و حزب اسلام‌گرای «رعم» ۸ کرسی به دست آوردند. در نتیجه، مجموع کرسی‌های در اختیار اپوزیسیون - شامل احزاب راست‌گرایی همچون حزب «اسرائیل خانه ما» به رهبری آویگدور لیبرمن - تنها به ۴۸ کرسی می‌رسد؛ بدین معنا که برای کسب اکثریت، به ۱۳ کرسی دیگر نیاز است.

درچنین شرایطی اگر بلوک تحت رهبری گادی آیزنکوت بتواند تمام ۱۹ کرسی در اختیار احزاب عرب را جذب کند، مجموع کرسی‌های آن به ۶۷ می‌رسد؛ تعدادی که برای تشکیل دولت و سرنگونی بنیامین نتانیاهو بیش از حد کفایت است. این واقعیت، احزاب عرب را که به‌طور تاریخی بسیاری از دولت‌های اسرائیل را تحریم کرده یا از مشارکت در آن‌ها خودداری ورزیده‌اند اکنون در کانون معادله سیاسی قرار داده است. «موسسه دموکراسی اسرائیل» مطرح کرده است که با توجه به اینکه آیزنکوت رهبری بزرگ‌ترین بلوک یکپارچه پس از حزب «لیکود» را بر عهده دارد، ممکن است اسحاق هرتزوگ، رئیس‌جمهور، نخستین فرصت تشکیل دولت را به او واگذار کند.

موانع ساختاری بر سر راه یک ائتلاف تاریخی

با وجود منطق عددی، احتمال شکل‌گیری ائتلافی میان اپوزیسیون صهیونیست و احزاب عرب، به دلایل متعددی ناچیز است:

1.طرد ایدئولوژیک متقابل: اکثر احزاب یهودی اپوزیسیون از جمله حزب متبوع خود آیزنکوت ایده تکیه بر احزاب عرب برای تشکیل دولت را به‌صراحت رد می‌کنند. برای آیزنکوت که برخاسته از تشکیلات نظامی و امنیتی است، هم‌سویی با «فهرست مشترک» عربی که شامل عناصری از جنبش ملی‌گرای عرب است و به‌شدت از سیاست‌های اسرائیل در غزه و کرانه باختری انتقاد می‌کنند بسیار مسئله‌ساز خواهد بود. رهبران اپوزیسیون رژیم صهیونیستی بارها تأکید کرده‌اند که تشکیل یک دولت وحدت ملی یهودی را به ائتلاف با احزاب عرب ترجیح می‌دهند.

2.شکاف‌های داخلی در اردوگاه اپوزیسیون: احزاب تشکیل دهنده اپوزیسیون به‌هیچ‌وجه یکدست نیستند؛ این بلوک شامل احزاب راست‌گرایی همچون «اسرائیل بیتنو» است که خود بر عدم اتکا به احزاب عرب پافشاری می‌کند. در مقابل، صداهایی در درون آن، به‌ویژه در حزب «دموکرات‌ها» به رهبری یائیر گولان، شنیده می‌شود که خواستار همکاری با احزاب عرب برای پایان دادن به دوران حکمرانی نتانیاهو هستند؛ با این حال، این دیدگاه‌ها در میان اپوزیسیون در اقلیت قرار دارند.

3. رویکرد محتاطانه احزاب عرب: احزاب عرب نیز چندان مشتاق پیوستن به دولتی به رهبری یک ژنرال سابق نیستند. آن‌ها به‌خوبی واقف‌اند که مشارکت در چنین دولتی می‌تواند به قیمت از دست رفتن مشروعیتشان در میان پایگاه رأی‌دهندگان عرب تمام شود؛ به‌ویژه اگر عملیات نظامی در غزه ادامه یابد، یا اگر دولت در ارائه امتیازات اساسی در خصوص مسائل پیش روی شهروندان عرب در اسرائیل ناکام بماند. علاوه بر این، برای ائتلاف اسلام‌گرای «رعم» به رهبری منصور عباس توجیه حمایت از دولتی به رهبری آیزنکوت، بدون کسب دستاوردهای ملموس و روشن، بسیار دشوار خواهد بود.

محاسبات نتانیاهو

در همین حال، نتانیاهو همچنان برگ‌هایی برای بازی کردن در اختیار دارد. ائتلاف او که ۵۳ کرسی در اختیار دارد (شامل احزاب لیکود، صهیونیسم مذهبی، عوتصما یهودیت، شاس و یهودیت توراتی متحد)، به ۸ کرسی دیگر نیاز دارد. اگر او نتواند نظر احزاب عربی را جلب کند - که سناریویی بسیار بعید است - ممکن است تلاش کند احزاب راست‌گرای حاضر در اردوگاه مخالفان، مانند «اسرائیل خانه ما» (با ۷ کرسی) یا شاید حتی حزبی مانند «راست جدید» را به سمت خود بکشاند.

با این حال، این احتمالات نیز با موانعی روبرو هستند: لیبرمن به دلیل اختلافات شخصی حاضر نیست با نتانیاهو همکاری کند، و از سوی دیگر، احزاب حریدی - یعنی شاس و یهودیت توراتی متحد - نیز نشانه‌هایی از نارضایتی نسبت به سیاست‌های نتانیاهو بروز داده‌اند و ممکن است به دنبال گزینه‌های جایگزین باشند.

سناریوهای احتمالی

با توجه به شرایط کنونی، سه سناریوی اصلی مطرح است:

اول: تشکیل یک دولت وحدت ملی گسترده یهودی. ممکن است نتانیاهو یا آیزنکوت ناچار شوند برای پرهیز از اتکا به احزاب عربی، با یکدیگر ائتلاف کنند. اگرچه این سناریو از حمایت ضمنی آمریکا برخوردار است، اما با مخالفت گسترده مردمی در پایگاه‌های هواداران هر دو جناح روبرو می‌شود؛ به‌ویژه با در نظر گرفتن اینکه نتانیاهو با یک محاکمه کیفری مواجه است و ممکن است برای فرار از پیامدهای قانونی، به دنبال حفظ قدرت باشد.

دوم: برگزاری دور جدید انتخابات. اگر هیچ‌یک از نامزدها نتوانند ۶۱ کرسی را به دست آورند، کنست منحل شده و انتخابات جدیدی برگزار خواهد شد. اگرچه این سناریو در اسرائیل به امری آشنا تبدیل شده است، اما می‌تواند بحران‌های اقتصادی و امنیتی موجود را تشدید کند.

سوم: یک «ائتلاف ناممکن» با احزاب عربی. این کم‌احتمال‌ترین سناریو است، هرچند کاملاً غیرممکن نیست. اگر اپوزیسیون به این نتیجه برسد که تنها گزینه‌های موجود، یا ادامه حضور نتانیاهو در قدرت است و یا برگزاری یک دور دیگر از انتخابات، ممکن است آیزنکوت ناچار شود امتیازات دشوار و سنگینی مثل توقف شهرک‌سازی‌ها و بهبود وضعیت شهروندان عرب را به احزاب عربی بدهد. با این حال، چنین اقدامی نیازمند سطحی از شجاعت سیاسی است که در فضای کنونی اسرائیل، کمیاب به نظر می‌رسد.

پایان سخن اینکه انتخابات اخیر فرصتی تاریخی برای اپوزیسیون فراهم کرده تا با ائتلاف با احزاب عرب نتانیاهو را کنار بزند، اما موانع ایدئولوژیک و سیاسی این ائتلاف را شدیداً شکننده می‌سازد. احزاب عرب با ۱۹ کرسی قوی‌تر از همیشه‌اند، ولی همچنان خارج از «اجماع صهیونیستی» باقی مانده‌اند. نتانیاهو نیز با وجود از دست دادن ۱۱ کرسی، به لطف شبکه ائتلاف‌های مذهبی و راست‌گرا کلیدهای فرآیند سیاسی را در دست دارد. آینده یا به دولتی شکننده می‌انجامد یا به انتخاباتی دیگر؛ اما کارت اعراب در هر محاسبه سیاسی آینده نقشی محوری خواهد داشت حتی اگر هرگز استفاده نشود.