معمای دونباس؛ حیثیت پوتین و بن‌بست اوکراین

✅دونباس امروز بیش از آنکه یک منطقه جغرافیایی باشد، به گره‌گاه حیثیت سیاسی و راهبردی ولادیمیر پوتین بدل شده است. کرملین با تکیه بر روایت‌های تاریخی و هویتی، این ناحیه را نه صرفاً بخشی از اوکراین بلکه بخشی از «روسیه بزرگ» می‌داند. در ذهن پوتین، عقب‌نشینی از دونباس به معنای شکست ایدئولوژی بازگشت روسیه به جایگاه امپراتوری است و از همین رو حاضر است هزینه‌های انسانی، اقتصادی و دیپلماتیک سنگینی را تحمل کند.

❇️برگ برنده پوتین در این مناسبات، «واقعیت میدانی» است: کنترل بخش اعظم لوهانسک و دونتسک، اتصال زمینی به کریمه و تسلط بر مسیر‌های صنعتی و انرژی اوکراین. او با تثبیت این دستاورد‌ها در میدان جنگ، دست بالا را در مذاکرات سیاسی و فشار بر غرب در اختیار دارد. از منظر مسکو، هرگونه عقب‌نشینی از دونباس نه تنها تضعیف داخلی، بلکه تقویت ناتو و جسارت بیشتر اوکراین برای بازپس‌گیری مناطق اشغالی را در پی خواهد داشت.

❇️در سطح منطقه‌ای و جهانی، پرونده دونباس پیامد‌های فراتر از جنگ اوکراین دارد. تداوم این بحران، اروپا را در معرض فرسایش اقتصادی و امنیتی قرار می‌دهد و آمریکا را ناچار به موازنه‌گری پرهزینه با روسیه می‌سازد. این شرایط می‌تواند بر پرونده‌های دیگر ـ از جمله موضوع هسته‌ای ایران و مکانیسم «اسنپ‌بک» ـ نیز اثر بگذارد. غربی که درگیر حفظ انسجام در برابر روسیه است، ممکن است در برابر ایران ابزار‌های فشار خود را با احتیاط بیشتری به کار گیرد یا بالعکس، برای مهار تهران در منطقه از کارت روسیه بهره ببرد.

❇️به بیان دیگر، دونباس صرفاً میدان نبرد روسیه و اوکراین نیست؛ بلکه نقطه‌ای است که آینده نظم امنیتی اروپا، موقعیت روسیه در نظام بین‌الملل و حتی معادلاتی، چون اسنپ‌بک ایران به آن گره خورده است. اصرار پوتین بر این منطقه نشان می‌دهد که معمای اوکراین، معمای بازگشت روسیه به عنوان قدرتی تعیین‌کننده در جهان است.