اقتصاد مقاومتی در سایه وحدت ملی و امنیت ملی

رهبر معظم انقلاب در پیام نوروزی خود با تأسی به رهبر عظیم‌الشأن شهید، شعار امسال را «اقتصاد مقاومتی در سایه وحدت ملی و امنیت ملی» اعلام نمودند که حاکی از اهمیت فوق العاده مسایل اقتصادی به ویژه در شرایط جنگ و بحران می‌باشد. در باره پیام رهبر انقلاب نکات زیر قابل توجه است:

- رهبر انقلاب در بخش های نخستین پیام خود رویای تسلط دشمن بر ایران و سپس تجزیه آن را در سایه ضربات گیج کننده مردم و ایجاد سنگرهای مستحکم در میادین و محلات، خنثی شده دانستند. به گفته ایشان، این شکست، موجب گفتن کلمات متناقض و یاوه‌ گوئی‌های متعدد و علامت عدم هوشیاری و وجود ضعف ادراکی دشمن است. یکی از خصوصیات جنگ تحمیلی اخیر، برجسته سازی موقعیت ژئوپولتیک ایران در خلیج فارس با تسلط کامل بر تنگه هرمز است که در آینده باید مورد بهره برداری بیشتر جهت تحقق اهداف سیاسی، امنیت و اقتصادی قرار گیرد.

- رهبر انقلاب به اشتباه فاحش محاسباتی دشمن صهیونی با کمک خاص آمریکا که منجر به تهاجم ناجوانمردانه به ایران شد، اشاره داشته و از ناامیدی دشمن به دلیل حضور مردم در صحنه و اقتدار نظامی نیروهای مسلح، سخن گفتند. رهبر انقلاب با نگاهی واقع بینانه، روزنه امید دشمن را بهره‌گیری از ضعفهای اقتصادی و مدیریتی دانسته و تأمین معیشت مردم و ارتقاء زیرساختهای زیستی و رفاهی و تولید ثروت برای عموم مردم را نکته کانونی و نوعی دفاع و بلکه پیشروی چشمگیر در مقابل جنگ اقتصادی که دشمن براه انداخته، تلقی کردند.

- در پیام رهبر معظم انقلاب، ضمن تاکید بر اهمیت فوق العاده اقتصاد تولید ثروت به‌عنوان محور کانونی مقابله با فشار اقتصادی مطرح شده؛ یعنی به‌جای تمرکز صرف بر کنترل قیمت‌ها یا توزیع منابع، تأکید بر افزایش ظرفیت واقعی اقتصاد است. این به این معناست که بهبود معیشت مردم باید از مسیر «افزایش تولید، بهره‌وری و درآمد» دنبال شود، نه صرفا از طریق حمایت‌های دستوری کوتاه‌مدت.

- در ادامه پیام نوروزی رهبری موضوع پیوند اقتصاد با امنیت ملی مورد توجه قرار گرفته است. هر متغیر اقتصادی، از تورم گرفته تا بیکاری، دیگر صرفا یک شاخص اقتصادی نیست، بلکه یک متغیر امنیتی هم محسوب می‌شود. این پیوند در تجربه‌های جهانی کاملا قابل مشاهده است. تأکید بر درون‌گرایی اقتصادی در قالب اقتصاد مقاومتی، مشابه روندی است که در سال‌های اخیر در اقتصاد جهانی با اصطلاحاتی مانند «بازآرایی زنجیره تأمین» مطرح شده است. در چنین شرایطی، نقش دولت اگر درست تعریف شود، از مداخله‌گر مستقیم به تنظیم‌گر هوشمند تغییر می‌کند. در همین راستا، نقش مردم در یک اقتصاد آزاد صرفا به مشارکت اجتماعی محدود نمی ‌شود، بلکه به معنای فعال شدن کارآفرینی و ابتکار فردی است.

- چرخش به سمت همسایگان نیز اگر در قالب سازوکار اقتصاد دیده شود، به معنای گسترش بازار‌ها و افزایش رقابت است، نه صرفا یک انتخاب سیاسی. تجربه اتحادیه اروپا یا پیمان‌های منطقه‌ای در آسیا نشان می‌دهد که تجارت منطقه‌ای می‌تواند به تقویت بنگاه‌ها و افزایش کارایی منجر شود، به‌شرط آنکه موانع تجاری کاهش یابد و قواعد شفاف باشد.

- تاکید بر تدوین یک «نسخه علاجی کارساز و کارشناسی‌شده اقتصادی» که در پیام رهبری صریحا اشاره شده نیز قابل مقایسه با دوره‌هایی در اقتصاد جهانی است که دولت‌ها پس از بحران، به سمت بسته‌های اصلاحی رفته‌اند؛ مانند برنامه‌های اصلاح ساختاری در برخی کشور‌های آسیایی پس از بحران ۱۹۹۷ یا بسته‌های بازسازی اقتصادی در اروپا پس از جنگ جهانی.

- از کلیت پیام مقام معظم رهبری در حوزه اقتصاد چنین استنباط می‌شود که در هر صورت، مناسب است اقتصاد مقاومتی به‌گونه‌ای بازتعریف شود که به تقویت سازوکار اقتصاد و در خدمت تقویت آن قرار گیرد؛ یعنی دولتی که نقش خود را در تنظیم‌گری هوشمند، کاهش ریسک‌های کلان و ایجاد بستر رقابت ایفا می‌کند، نه در مداخله مستقیم. نها در این صورت است که این چارچوب می‌تواند از یک واکنش موقت به شرایط فشار، به یک الگوی پایدار و کارآمد در حکمرانی اقتصادی تبدیل شود.

- بخش مهمی از مقاوم سازی اقتصاد به همراه ساختن کشورهای منطقه بخصوص همسایگان برای ایجاد یک نظام اقتصادی مشترک، با اتکا به توانمندی های این کشورها دارد. در میان همسایگان ایران، عمده کشورهای غیر عرب نیز در مسیر پیشرفت به مقاوم سازی اقتصادی معتقد بوده و مدیریت مصرف انرژی، استفاده از فرصت های ترانزیتی و تقویت تجارت با همسایگان را در برنامه دارند. جمهوری اسلامی ایران نیز با برخورداری از یک موقعیت خاص ژئوپولتیکی، دارا بودن منابع عظیم نفت و گاز و توانایی تولید و صدور کالا، می تواند در عرصه های انرژی، ترانزیت و تجارت، فرصت های نوینی را در کشورهای پیرامونی جستجو کند.

- در کنار مدیریت و برنامه ریزی دولت، نقش بخش خصوصی بسیار اهمیت دارد. دولت می بایست منافع بخش خصوصی را منافع خود دانسته و بخش خصوصی نیز متقابلا، منافع کشور را بخشی از منافع خود بداند. این وضعیت باعث خواهد شد تا رقابت های نامناسب بین دولت و بخش خصوصی خاتمه یافته و هر دو بخش مشترکا با شناخت فرصت های داخلی و خارجی، به مقاوم سازی اقتصاد کمک نمایند.

- در عرصه سیاست خارجی، دیدگاه رهبر انقلاب در باب مراوده با کشورهای همسایه به عنوان امری جدی و واقعی، بخش مهمی از این پیام نوروزی محسوب می شود. از نگاه ایشان، عناصر معنوی از جمله اشتراک در تدین به دین مبین اسلام، وجود مَشاهد مشرفه و اماکن مقدسه، حضور ایرانیانِ ساکن و شاغل در این کشورها، قومیت مشترک یا همزبانی و منافع راهبردی مشترک بخصوص در مقابل جبهه استکبار، می توانند تحکیم‌کننده روابط حسنه فیمابین باشند. طبعا پس از پایان جنگ تحمیلی و با توجه به تجارب مکتسبه در این جنگ، می توان برنامه ای جدیدی را در حوزه های اقتصادی و امنیتی با همسایگان طراحی و اجرا کرد.

- کشور دوست و برادر پاکستان که مورد علاقه خاص رهبر شهیدمان هم بود در پیام نوروزی رهبر انقلاب برجستگی خاصی داشت که حاکی از اشراف ایشان نسبت به مسایل مهم مرتبط با سیاست خارجی است. تقاضای رهبر انقلاب برای موضوع کاهش اختلافات دو کشور برادر یعنی افغانستان و پاکستان که نقش مهمی در تامین امنیت منطقه خواهد داشت و ضروری است آمادگی رهبر انقلاب برای سهیم شدن در این روند، به طور جدی توسط دستگاه دیپلماسی دنبال شود.

- تذکر دقیق حضرت آیت الله سید مجتبی حسینی خامنه ای به روابط مناسب ترکیه و عمان با ایران و اعلام اینکه حملات به این دو کشور به هیچ‌وجه از سوی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی و سایر نیروهای جبهه مقاومت نبوده نیز توجه خاص ایشان به مراقبت از روابط با همسایگان را می رساند. طبعا کشورهای همسایه نیز باید مراقب حیله های دشمن صهیونی- آمریکایی برای ایجاد تفرقه میان ایران و همسایگان باشند.

- در حوزه دیپلماسی عمومی رهبر انقلاب به عملیات رسانه‌ای دشمن با هدف ایجاد خدشه در وحدت ملّی و امنیت ملی نیز اشاره داشته و به رسانه های داخلی کشور، توصیه کردند که از پرداختن به نقاط ضعف که امکان وصول دشمن به مقصودش را فراهم می آورد، بطور جدی خودداری کنند. چنین توصیه ای به ویژه در شرایطی که دشمن علاوه بر جنگ نظامی، عملیات روانی سنگینی را علیه جمهوری اسلامی ایران به راه انداخته است، بسیار مهم و حیاتی محسوب می شود.