- تنگنای ترامپ در مقابل ایران
- سفر نخست وزیر عراق به آمریکا
- اردوغان و نتانیاهو در آستانه تقابل
- آثار منطقهای جنگ 40 روزه
- فصل تازه ای از «وحدت ساحات»
- عملکرد حزب الله در جنگ
- از بازدارندگی موضعی تا مهار ژئواکونومیک عربستان
- پیامدهای جنگ ایران بر اقتصاد ایالات متحده
- بازآرایی موازنه قدرت در شرق آسیا
- از تضاد راهبردی تا توافق تاکتیکی
- دکترین جدید اسرائیل برای فرسایش قدرت ایران و محور مقاومت
- مخالفت رژیم صهیونیستی با توافق ایران و آمریکا
- ارزیابی روند استراتژیک مذاکرات
بررسی آخرین تحولات منطقه
در هفتهای که گذشت، غرب آسیا بار دیگر صحنه تحولاتی بود که نشان میدهد نظم امنیتی منطقه در حال عبور از مرحلهای حساس و تعیینکننده است. امضای پیمان دفاعی مکه میان عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان، نشانهای از بازتعریف موازنهها و ائتلافها در منطقه به شمار میآید. این پیمان را میتوان بازتابی از سرخوردگی تدریجی برخی دولتهای منطقه از ناتوانی ایالات متحده در تأمین امنیت آنان و همزمان، تلاشی برای تنوعبخشی به روابط دفاعی و کاهش وابستگی به بازیگران فرامنطقهای دانست.
در سوی دیگر، جبهه مقاومت نیز در چندین جبهه، هماهنگی و تحرک خود را بهنمایش گذاشت. در یمن، نیروهای مسلح این کشور با عملیاتی گسترده در مأرب و حضرموت، ضربهای قابل توجه به مواضع دشمن وارد کردند. در لبنان، ارتش رژیم صهیونیستی از انهدام یک تأسیسات زیرزمینی حزبالله خبر داد؛ رخدادی که نشاندهنده استمرار تنشها در جبهه شمالی فلسطین اشغالی است. در عراق نیز مقاومت اسلامی، بنا بر درخواست هادی العامری، پاسخ خود به تجاوز آمریکا و عربستان را به تعویق انداخت؛ اقدامی که نشانگر مدیریت حسابشده و انعطافپذیر مقاومت در شرایط پرتنش منطقهای است. همزمان، در غزه نیز حملات رژیم صهیونیستی با هدف جلوگیری از اجرای تفاهمات میدانی تشدید شده است.
برآیند این تحولات نشان میدهد که غرب آسیا در حال حرکت از الگوی امنیتی تکقطبی و وابسته، به سوی نظمی چندلایه، متکثر و مبتنی بر بازیگران بومی است. پیمان مکه، هرچند در ظاهر نشانهای از شکلگیری یک ائتلاف تازه است و نباید از اهداف آن غفلت نمود، لیکن در واقع بیش از هر چیز پاسخی به فرسایش قدرت بازدارندگی آمریکا و تغییر تدریجی مرکز ثقل امنیت منطقه محسوب میشود. در چنین وضعی، جبهه مقاومت با اتکا به تجربه میدانی، انسجام عملیاتی و ابتکار سیاسی، همچنان یکی از بازیگران تعیینکننده در شکلدهی به معادلات آینده منطقه است.
v اخبار راهبردی مناطق مهم نهضتی
یمن: عملیات گسترده در مأرب و حضرموت
بر اساس گزارشهای میدانی، نیروهای مسلح یمن بهزودی بیانیه مهمی درباره یک عملیات نظامی ویژه و گسترده صادر خواهند کرد. در جریان این عملیات، مواضع مزدوران سعودی در استانهای مأرب و حضرموت هدف قرار گرفته و بر اثر آن، ۴۵ تن کشته و دهها نفر دیگر زخمی شدهاند. همچنین گزارش شده است که دستکم ۸ فروند موشک از خاک یمن به سمت این مواضع شلیک شده است. این رویداد نشان میدهد که راهبرد بازدارندگی یمن در برابر هرگونه تعرض به حاکمیت ملی، همچنان فعال و مؤثر باقی مانده است.
لبنان: تداوم تنش در جنوب
ارتش رژیم صهیونیستی اعلام کرده است که یک تأسیسات زیرزمینی حزبالله را در «منطقه امنیتی» جنوب لبنان منهدم کرده است. این اقدام در شرایطی رخ میدهد که با وجود آتشبس شکننده، سطح تنش در جنوب لبنان همچنان بالاست و احتمال بروز درگیریهای جدید منتفی نیست. حزبالله نیز تأکید کرده است که هرگونه نقض آتشبس، بیپاسخ نخواهد ماند.
عراق: تعویق پاسخ به تجاوز آمریکا و عربستان
مقاومت اسلامی عراق در بیانیهای اعلام کرد که به درخواست هادی العامری، دبیرکل سازمان بدر، پاسخ به تجاوز آمریکا و عربستان را به تعویق انداخته است. این تصمیم که در ۱۶ مرداد اتخاذ شد، نشانهای از محاسبهگری راهبردی مقاومت عراق در مدیریت همزمان چند جبهه و جلوگیری از پراکندگی توان عملیاتی است.
فلسطین: تشدید حملات به غزه
جنبش حماس اعلام کرده است که تشدید عامدانه حملات رژیم صهیونیستی به غزه، با هدف جلوگیری از اجرای تفاهمات حاصلشده با میانجیها صورت میگیرد. بر اساس گزارشهای منتشرشده، از زمان آغاز آتشبس تاکنون، حملات اسرائیل به غزه صدها کشته برجای گذاشته و بحران انسانی این منطقه را عمیقتر کرده است.
سوریه: آمادهباش نظامی و نگرانی تلآویو
شبکه العربیه به نقل از منابع خود گزارش داده است که ارتش سوریه وضعیت آمادهباش نظامی اعلام کرده است. در همین حال، ارزیابیهای امنیتی رژیم صهیونیستی از آن حکایت دارد که دمشق برنامهای شتابان برای بازسازی توان هوایی خود در دست دارد. این وضعیت، محاسبات امنیتی اسرائیل را پیچیدهتر کرده و احتمال بروز تغییر در توازن میدانی را افزایش داده است.
ایران و خلیج فارس: بازاندیشی در معماری امنیتی
کارشناسان بر این باورند که یکی از مهمترین تحولات ژئوپلیتیکی خلیج فارس، پایان تدریجی توهم «امنیت وارداتی» است. کشورهای جنوبی خلیج فارس که در مقاطعی با سیاستهای آمریکا همراهی کرده بودند، اکنون بیش از گذشته دریافتهاند که افزایش تنش با ایران، لزوماً به سود آنان نیست. در همین چارچوب، بحثهایی درباره کاهش تنش و حتی بازگشایی محدود و موقت برخی مسیرهای حساس، از جمله تنگه هرمز، در محافل منطقهای مطرح شده است.
v گزارش خبری – راهبردی مناطق نهضتی
گزارش راهبردی اول: پیمان دفاعی مکه؛ بازتعریف ائتلافها در غرب آسیا
در روزهای گذشته عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان پیمان دفاعی مشترکی را در مکه به امضا رساندند. بر اساس مفاد اعلامشده، حمله مسلحانه علیه هر یک از سه کشور، حمله به همه اعضا تلقی میشود. این توافق، با حضور رهبران سه کشور، در شرایطی امضا شد که تحولات امنیتی منطقه به مرحلهای تازه وارد شده است.
شکلگیری این پیمان را باید ادامه روندی دانست که پیشتر با توافق دفاع متقابل عربستان و پاکستان در شهریور 1404 آغاز شده بود. سپس ترکیه نیز در دی ماه 1404 با طرح پیوستن به این چارچوب، عملاً مسیر عضویت خود را هموار کرد. این روند، نشاندهنده تلاش کشورهای منطقه برای تنوعبخشی به ترتیبات امنیتی و کاهش وابستگی به چتر امنیتی ایالات متحده است.
با این حال، باید توجه داشت که پیمان مکه بیش از آنکه یک سازوکار عملیاتی کامل باشد، واجد ابعاد سیاسی و بازدارنده است. هرچند این توافق پیام مهمی درباره تغییر رویکرد برخی قدرتهای منطقهای دارد، اما هنوز جزئیات تعهدات، سازوکارهای اجرایی و سطح واقعی هماهنگی نظامی میان اعضا بهطور شفاف اعلام نشده است. از اینرو، ارزیابی آن باید با دقت، احتیاط و پرهیز از بزرگنمایی صورت گیرد.
گزارش راهبردی دوم: پیامهای انتصابات جدید نظامی و امنیتی؛ بازآرایی گسترده در ساختار فرماندهی ایران
فرمانده معظم کل قوا با صدور احکام جداگانهای، شش فرمانده عالیرتبه را در ستاد کل نیروهای مسلح، سپاه پاسداران و بسیج مستضعفین منصوب کردند.
محتوای احکام انتصاب بر تهاجمیتر کردن ساختار نیروهای مسلح و افزایش توان بازدارندگی تأکید دارد. انتخاب فرماندهان کارآزموده و باسابقه، نشاندهنده عزم جدی نظام برای ارتقای توان عملیاتی و بهکارگیری تاکتیکهای تهاجمی در برابر تهدیدات است.
این انتصابات که برای پر کردن خلأهای ایجادشده پس از ترور شماری از فرماندهان پیشین انجام شده، نشاندهنده تثبیت ساختار رهبری جدید ایران و آمادهسازی کشور برای مرحله بعدی تقابل و جنگافروزی احتمالی آمریکا و رژیم صهیونیستی است.
این انتصابات پیامی روشن و قاطع به آمریکا، رژیم صهیونیستی و تمامی نیروهای مخرب در منطقه و جهان است: جمهوری اسلامی ایران علیرغم شهادت فرماندهان ارشد خود، نهتنها تضعیف نشده، بلکه با بهرهگیری از فرماندهان باسابقه، کارآزموده و متعهد - که بخش قابلتوجهی از آنان از فرماندهان دوران دفاع مقدس هستند - با قدرت و صلابت تمام در مقابل دشمن ایستاده است.
ضمن اینکه محتوای احکام انتصاب بر «تقویت توانمندیهای دفاعی، عملیاتی و مدیریتی نیروهای مسلح» تأکید دارد. انتخاب فرماندهانی با کارنامه درخشان در حوزههای عملیاتی، امنیتی و مدیریتی نشاندهنده عزم جدی نظام برای ارتقای توان نظامی و بهکارگیری تاکتیکهای تهاجمی و بازدارنده در برابر تهدیدات است.
علاوه بر اینها، انتصاب همزمان فرماندهان جدید در ستاد کل، سپاه، نیروی دریایی سپاه و بسیج، نشاندهنده رویکرد جامع و هماهنگ برای مدیریت همزمان تهدیدات در جبهههای مختلف - از دریا تا زمین و از میدان نبرد تا عرصه امنیتی - است. این هماهنگی، پیام اتحاد و انسجام کامل نیروهای مسلح را در دفاع از کیان جمهوری اسلامی به دشمنان مخابره میکند.
گزارش راهبردی سوم: استمرار پیامدهای جهانی انسداد تنگه هرمز
ادامه انسداد تنگه هرمز که روزانه بهطور معمول حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت (یکچهارم تقاضای جهانی) از آن عبور میکرد، بزرگترین اختلال در تاریخ بازار نفت را رقم زده است. بر اساس دادههای EIA، جریان نفت از این تنگه از ۶/۲۱ میلیون بشکه در روز در سه ماهه آخر ۲۰۲۵، به ۹/۴ میلیون بشکه در سه ماهه دوم ۲۰۲۶ سقوط کرد. تحلیلگران جیپیمورگان کاهش حجم را حدود ۶/۱۲ میلیون بشکه در روز برآورد کردهاند.
تأثیر بر تولیدکنندگان منطقه: صادرات نفت عراق ۷۵ درصد کاهش یافت و از ۴/۳ به حدود ۶/۱ میلیون بشکه در روز رسید. صادرات نفت خلیجفارس طی یک ماه از ۵/۸ به ۲/۲ میلیون بشکه در روز سقوط کرد. امارات حجم عبوری از تنگه را ۵۳ درصد کاهش داد و ایران بهدلیل محاصره دریایی آمریکا، صادراتش ۷۰ درصد افت کرد.
افزایش قیمتها: قیمت نفت برنت بلافاصله پس از آغاز بحران ۱۳ درصد جهش کرد و در روزهای اخیر به مرز ۹۰ دلار رسیده است. EIA پیشبینی قیمت برنت در سال ۲۰۲۶ را از ۸۲ به ۸۷ دلار افزایش داد و پیشبینی قیمت بنزین و گازوئیل را بهترتیب ۷/۳ و ۴/۵ درصد بالا برد. در صورت تداوم انسداد، برخی سناریوها قیمت نفت را تا ۱۴۰ دلار پیشبینی میکنند.
تأثیر بر اروپا و آمریکا: اروپا که نیمی از واردات سوخت هواپیما را از منطقه تأمین میکرد، با کمبود شدید مواجه است. اتحادیه اروپا رشد اقتصادی منطقهیورو را از ۲/۱ به ۹/۰ درصد کاهش داد. در آمریکا، هزینه سوخت اضافی شرکتهای هواپیمایی بهتنهایی در سال ۲۰۲۶ حدود ۶۰ میلیارد دلار برآورد شده است.
تأثیر جهانی: صندوق بینالمللی پول رشد اقتصادی جهان در ۲۰۲۶ را از ۳/۳ به ۱/۳ درصد کاهش داد و نسبت به تورم نزدیک به ۶ درصد در سناریوی تداوم بحران هشدار داد. ذخایر جهانی نفت در سهماهه دوم با سرعت ۲/۴ میلیون بشکه در روز کاهش یافت و EIA پیشبینی کرده اختلال در عرضه تا پایان ۲۰۲۷ ادامه یابد.
v چارچوب روایی مهمترین رویدادهای حوزه مقاومت
Ø بایدها
1. پیمان مکه بهعنوان نشانهای از زوال تدریجی هژمونی آمریکا و تلاش کشورهای منطقه برای بازتعریف امنیت خود تبیین شود.
2. هماهنگی جبهه مقاومت در یمن، لبنان، عراق و فلسطین بهعنوان یک مزیت راهبردی و نشانه انسجام جبههها برجسته گردد.
3. فرسایش توان نظامی آمریکا و کاهش ذخایر موشکی آن با زبانی مستند و روشن برای مخاطب توضیح داده شود.
4. امیدآفرینی و تقویت روحیه مقاومت در کنار تحلیلهای واقعگرایانه حفظ گردد.
5. تحولات منطقه با بصیرتافزایی و تحلیل دقیق، از سطح خبر به سطح فهم راهبردی ارتقا یابد
Ø نبایدها
1. از بزرگنمایی پیمان مکه پرهیز شود؛ این پیمان هنوز بیش از هر چیز، واجد ابعاد سیاسی و نمادین است.
2. از ورود به جزئیات طبقهبندیشده و فنی درباره عملیاتها و تلفات دقیق خودداری شود.
3. از تحلیلهای شتابزده و غیرکارشناسی درباره آینده پیمان مکه که کماکان مبهم است پرهیز گردد.
4. از هرگونه اظهارنظر تفرقهافکن یا اختلافزا میان گروههای مقاومت و افکار عمومی خودداری شود.
5. همه روایتها باید در چارچوب مواضع رسمی و کلان جمهوری اسلامی ایران و با ادبیات سنجیده و مسئولانه تنظیم شوند.
