بازطراحی بازدارندگی توسط حزب‌الله در جنوب لبنان و انصارالله در باب‌المندب

نظم امنیتی غرب آسیا در میانه دهه ۲۰۲۰ با بازیگران غیردولتی مسلح بازتعریف شده است. حزب‌الله لبنان با بازطراحی ساختار عملیاتی پس از حملات رژیم صهیونیستی و انصارالله یمن با محاصره دریایی باب‌المندب علیه کشتی‌های مرتبط با این رژیم و هم‌پیمانان آمریکایی، همراه با سایر اضلاع محور مقاومت، افق جدیدی از بازدارندگی جمعی و وحدت ساحات را ترسیم می‌کنند. این دو جنبش با تکیه بر سرمایه‌های مردمی و هماهنگی راهبردی، در جایگاه بازیگران شکل‌دهنده به معادلات امنیتی آینده قرار گرفته‌اند، هرچند مدیریت فشار‌های داخلی و بین‌المللی و حفظ انسجام در برابر راهبرد شکاف‌افکنی دشمن، از چالش‌های اصلی پیش روی آنهاست.

نظم امنیتی غرب آسیا در میانه دهه ۲۰۲۰ به نقطه عطفی رسیده که در آن، معادلات قدرت دیگر صرفاً با توانمندی‌های دولتی و ارتش‌های متعارف سنجیده نمی‌شود. شبکه غیرمتمرکز محور مقاومت با بازو‌های توانمند خود، شامل حزب‌الله لبنان، انصارالله یمن، حشدالشعبی عراق و سپاه قدس ایران به‌عنوان رأس محور، در حال بازتعریف مؤلفه‌های بازدارندگی و نفوذ منطقه‌ای است. این مجموعه با بهره‌گیری از موقعیت ژئوپلیتیک، سرمایه‌های مردمی و هماهنگی راهبردی، نه‌تنها در حال انطباق با شرایط جدید است، بلکه افق‌های تازه‌ای را برای نظم منطقه‌ای ترسیم می‌کند که در آن، بازدارندگی چندلایه، وحدت جبهه‌ها و پشتیبانی اجتماعی، مهم‌ترین مؤلفه‌های قدرت به شمار می‌روند. در این میان، نقش آینده حزب‌الله و انصارالله به‌عنوان دو بازوی کلیدی این شبکه، فرصت‌ها و چالش‌های پیش روی آنها و مسیر‌های گذار از وضعیت کنونی به نظم مطلوب مقاومت، نیازمند واکاوی عمیق و مبتنی بر واقعیت‌های میدانی است.

حزب‌الله لبنان در دو سال اخیر دستخوش یکی از عمیق‌ترین تحولات ساختاری در تاریخ خود شده است. حملات گسترده رژیم صهیونیستی در سال‌های ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵، اگرچه به شهادت زنجیره‌ای از فرماندهان ارشد انجامید، اما این جنبش نه‌تنها فرو نپاشیده، بلکه خود را به‌عنوان نیرویی ترکیبی و سازگارشونده بازتعریف کرده است. بر اساس داده‌های مرکز مطالعات آلما، سرعت تطبیق‌پذیری عملیاتی حزب‌الله در دوره پس از ترور شهید سید حسن نصرالله، از ارتش رژیم صهیونیستی پیشی گرفته و استراتژی جدید این جنبش بر جنگ فرسایشی، سلول‌های کوچک و پراکنده و استفاده گسترده از پهپاد‌های انتحاری متصل به فیبر نوری متمرکز شده است. این تحول ساختاری باعث شده که منطقه امنیتی مورد ادعای تل‌آویو در جنوب لبنان به نقطه آسیب‌پذیر تبدیل شود و شکست‌های متعدد ارتش این رژیم در تصرف نقاط کلیدی این منطقه در جریان درگیری‌های اخیر، گواه روشنی بر کارآمدی این الگوی عملیاتی جدید است.

در عرصه سیاسی نیز دولت لبنان در مارس ۲۰۲۶ فعالیت نظامی حزب‌الله را ممنوع اعلام کرد، اما بر اساس تحلیل بنیاد بروکینگز، هیچ راه‌حل صرفاً نظامی یا حقوقی برای حزب‌الله وجود ندارد و تضعیف آن نیازمند ارائه خدمات جایگزین از سوی دولت به جامعه شیعه لبنان است. سرمایه اصلی حزب‌الله در همراهی عمیق مردمی و پیوند‌های ایدئولوژیک با لایه‌های وسیعی از جامعه لبنان تجلی یافته و این حمایت که در بخش‌هایی از ارتش لبنان، جایگاه‌های کلیدی پارلمان و حتی جریان‌های سیاسی همسو با نبیه بری دیده می‌شود، یک پشتوانه سیاسی ـ اجتماعی غیرقابل‌حذف ایجاد کرده است.

با وجود تغییرات در سوریه که یکی از مسیر‌های پشتیبانی را با اختلال مواجه کرده، جبهه مقاومت همواره دارای گذرگاه‌های متنوعی بوده و ایران، با وجود رویارویی مستقیم با آمریکا، هیچ‌گاه حمایت راهبردی از حزب‌الله را محدود نکرده است و سخنان شیخ نعیم قاسم در مورد حمایت‌های ایران از حزب‌الله، گواه این ادعاست. مهم‌ترین فرصت حزب‌الله در افق آینده، تبدیل این سرمایه‌های سیاسی ـ مردمی به اهرم‌های فشار در معادلات داخلی لبنان است تا بتواند به‌عنوان یک قطب تأثیرگذار در تصمیم‌سازی‌های ملی باقی بماند.

انصارالله یمن، اما مسیر متفاوتی را در نظم جدید منطقه طی خواهد کرد و موقعیت ممتاز ژئوپلیتیکی خود را به اهرمی بی‌نظیر برای بازتعریف معادلات امنیتی تبدیل کرده است. این جنبش با اعمال محاصره دریایی علیه کشتی‌های مرتبط با رژیم صهیونیستی و نیز تردد محموله‌های وابسته به عربستان سعودی به‌عنوان هم‌پیمان راهبردی آمریکا در منطقه، عملاً تنگه باب‌المندب را به یک خط قرمز راهبردی تبدیل کرده است. بر اساس گزارش‌های منتشرشده، انصارالله در حال بررسی سازوکار‌های دریافت هزینه عبور از کشتی‌های ترددکننده در این آبراه است که می‌تواند کنترل این گروه بر مسیر‌های راهبردی دریایی را به یک منبع درآمد دائمی و اهرم فشار ژئوپلیتیکی پایدار تبدیل کند.