سفر هاکان فیدان و چرخش آنکارا به‌سوی تهران

سفر هاکان فیدان به تهران در زمانی انجام میشود که ترکیه با فشار‌های چندلایه داخلی و منطقه‌ای رو‌به‌رو شده است و همین شرایط نیاز فوری به بازنگری در سیاست خارجی آنکارا ایجاد کرده است. تحولات سوریه، مدیترانه شرقی و قفقاز نشان داده است که رویکرد حمایتی ترکیه از گروه‌های معارض سوری و برخورد تقابلی با محور مقاومت نتیجه پایدار تولید نکرده و این کشور را در معرض آسیب‌پذیری ژئوپلیتیک قرار داده است. به همین دلیل، آنکارا برای مدیریت این فشار‌ها به سمت گفت‌و‌گو با تهران گرایش یافته و تلاش میکند از نقش ایران برای عبور از بن‌بست موجود استفاده کند.

در سطح اقتصادی، تنش‌های مالی و ارزی سال‌های اخیر ترکیه، نیاز این کشور به بازار‌های جدید و احیای تجارت سنتی با ایران را افزایش داده است. محدودسازی نقش ایران در گذشته اکنون خود به مانع تبدیل شده و ترکیه را به سمت بازتعریف روابط اقتصادی با تهران سوق داده است. تمرکز بر توسعه تجارت و زیرساخت‌های مرزی نشان میدهد که آنکارا برای تقویت مسیر‌های مبادلاتی و تامین انرژی، به ویژه پس از محدودیت‌های خرید گاز از روسیه، به ایران نیاز پیدا کرده است و سعی دارد فشار‌های وارده بر اقتصاد خود را کاهش دهد.

در حوزه راهبردی، ترکیه دریافته است که حل بسیاری از بحران‌های منطقه‌ای بدون همکاری ایران ممکن نیست و از همین رو برای گفت‌و‌گو درباره پرونده‌هایی مانند سوریه، غزه، اقدامات رژیم صهیونیستی، قفقاز و پیامد‌های جنگ اوکراین به تهران رجوع کرده است. بن‌بست ترکیه در سوریه و ناتوانی گروه‌های نیابتی مورد حمایت آنکارا در برابر مواضع ثابت ایران موجب شده است که دامنه انتخاب‌های آنکارا محدود شود و این کشور به تعامل مستقیم با تهران روی آورد.

همزمان، فشار‌های ژئوپلیتیک ناشی از شکل‌گیری محور‌های تازه در مدیترانه شرقی و افزایش هماهنگی بازیگران مخالف ترکیه باعث شده است که آنکارا برای جلوگیری از افزایش آسیب‌پذیری به سمت تعدیل رفتار منطقه‌ای خود حرکت کند و دیپلماسی با ایران را یک ضرورت راهبردی ببیند. این وضعیت حاکی از آنست که ترکیه برای احیای موقعیت خود باید از ظرفیت اثرگذاری تهران بهره‌برداری کرده و مانع از گسترش بحران‌های پیرامونی شود.

کلام پایانی

به زعم نگارنده سفر فیدان به تهران بازتاب تغییر توازن قدرت در منطقه و نقش‌آفرینی پررنگتر ایران محسوب میشود و بیان میکند که ترکیه برای حل مشکلات امنیتی و اقتصادی خود نیازمند همکاری واقعی با تهران است. موفقیت این مسیر به میزان واقع‌بینی آنکارا و پذیرش خطوط راهبردی ایران بستگی دارد همچنین آینده همکاری دو کشور نیز به توان ترکیه در هماهنگ سازی سیاست‌های خود با شرایط جدید منطقه گره میخورد.